Phân loại rác thải y tế nguyên tắc, nhóm chất thải và cách nhận biết

Trong bệnh viện, phòng khám, phòng xét nghiệm hay các cơ sở chăm sóc sức khỏe, lượng chất thải phát sinh mỗi ngày rất đa dạng. Không phải tất cả đều có mức độ nguy cơ giống nhau vì vậy việc phân loại rác thải y tế ngay từ nơi phát sinh có vai trò rất quan trọng.

Phân loại đúng giúp hạn chế lây nhiễm, giảm nguy cơ tai nạn nghề nghiệp, hỗ trợ thu gom với xử lý phù hợp đồng thời góp phần bảo vệ môi trường. Vậy rác thải y tế được chia thành những nhóm nào? Mỗi loại cần nhận biết ra sao? Nội dung dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn.

Rác thải y tế là gì?

Rác thải y tế là các loại chất thải phát sinh từ hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, chăm sóc người bệnh, xét nghiệm, nghiên cứu, tiêm chủng, phẫu thuật và các hoạt động chuyên môn y tế khác.

Nguồn phát sinh có thể đến từ

• Bệnh viện.
• Phòng khám.
• Trung tâm y tế.
• Phòng xét nghiệm.
• Cơ sở nha khoa.
• Cơ sở tiêm chủng.
• Nhà thuốc có hoạt động chuyên môn liên quan.
• Viện nghiên cứu y sinh.
• Cơ sở thú y trong một số trường hợp.

Do đặc thù của ngành y tế, một phần chất thải có thể chứa vi sinh vật gây bệnh, hóa chất, dược phẩm hoặc vật sắc nhọn là lý do phân loại rác thải y tế cần được thực hiện cẩn thận.

Vì sao cần phân loại rác thải y tế?

Việc phân loại không chỉ phục vụ mục đích thu gom mà còn giúp kiểm soát rủi ro ngay từ đầu.

Nếu chất thải nguy hại bị bỏ chung với rác thông thường, toàn bộ khối rác có thể phải được xử lý như chất thải nguy hại gây tốn kém cả tăng nguy cơ phơi nhiễm.

Ngược lại, nếu chất thải lây nhiễm, kim tiêm hoặc hóa chất bị xử lý như rác sinh hoạt, người thu gom và cộng đồng có thể gặp nguy hiểm.

Một hệ thống phân loại rác thải y tế đúng giúp

• Giảm nguy cơ lây nhiễm chéo.
• Hạn chế tai nạn do kim tiêm, dao mổ và vật sắc nhọn.
• Tách riêng hóa chất và dược phẩm nguy hại.
• Giảm lượng chất thải phải xử lý bằng phương pháp đặc biệt.
• Tăng khả năng tái chế đối với chất thải phù hợp.
• Hỗ trợ cơ sở y tế tuân thủ quy định về môi trường cả kiểm soát nhiễm khuẩn.

Phân loại rác thải y tế gồm những nhóm nào?

Tùy theo quy định của từng quốc gia và từng cơ sở, cách chia nhóm có thể khác nhau. Tuy nhiên xét theo tính chất và mức độ nguy cơ, rác thải y tế thường được phân thành một số nhóm chính dưới đây.

Chất thải lây nhiễm

Chất thải lây nhiễm là nhóm cần được kiểm soát chặt chẽ vì có khả năng chứa vi sinh vật gây bệnh.

Một số ví dụ thường gặp gồm

• Gạc, bông, băng dính máu hoặc dịch cơ thể.
• Găng tay đã sử dụng trong một số thủ thuật.
• Dụng cụ dùng một lần tiếp xúc với người bệnh.
• Chất thải từ khu vực cách ly.
• Vật liệu xét nghiệm có nguy cơ chứa tác nhân gây bệnh.
• Túi đựng máu hoặc sản phẩm máu đã qua sử dụng.

Nhóm này cần được tách riêng ngay tại vị trí phát sinh chứ không bỏ chung với rác sinh hoạt thông thường.

Chất thải sắc nhọn

Chất thải sắc nhọn là nhóm đặc biệt nguy hiểm vì vừa có khả năng gây tổn thương vật lý vừa có thể gây phơi nhiễm sinh học.

Các loại thường gặp bao gồm

• Kim tiêm.
• Kim truyền.
• Lưỡi dao mổ.
• Đầu kim lấy máu.
• Ống thủy tinh vỡ.
• Một số dụng cụ kim loại sắc nhọn dùng trong y tế.

Trong quá trình phân loại rác thải y tế, vật sắc nhọn không nên bỏ trực tiếp vào túi mềm vì có thể đâm xuyên với gây thương tích cho nhân viên thu gom.

Thông thường nhóm này cần được chứa trong hộp chuyên dụng có độ cứng phù hợp và khả năng chống đâm xuyên.

Chất thải nguy hại không lây nhiễm

Không phải mọi chất thải y tế nguy hại đều mang nguy cơ lây nhiễm. Một số loại có tính độc, ăn mòn, phản ứng hóa học hay gây ảnh hưởng đến môi trường.

Nhóm này có thể bao gồm

• Hóa chất dùng trong xét nghiệm.
• Dung môi.
• Chất khử khuẩn hết hạn.
• Một số loại hóa chất dùng trong chẩn đoán.
• Thiết bị hoặc vật tư chứa thành phần nguy hại.
• Chất thải có chứa kim loại nặng.

Những chất này cần được lưu giữ riêng cả xử lý theo đặc tính hóa học của từng loại.

Chất thải dược phẩm

Chất thải dược phẩm là thuốc hoặc sản phẩm liên quan đến thuốc không còn được sử dụng.

Ví dụ

• Thuốc hết hạn.
• Thuốc bị hư hỏng.
• Thuốc bị thu hồi.
• Chai lọ còn dư thuốc.
• Một số loại vaccine hoặc sinh phẩm không còn sử dụng.

Không nên tùy tiện đổ thuốc thừa xuống cống hoặc bỏ chung vào rác sinh hoạt vì một số hoạt chất có thể ảnh hưởng đến môi trường nước và đất.

Chất thải giải phẫu

Chất thải giải phẫu là nhóm phát sinh từ phẫu thuật, thủ thuật hoặc một số hoạt động chuyên môn khác.

Nhóm này có thể gồm

• Mô cơ thể.
• Bộ phận cơ thể.
• Nhau thai.
• Mẫu mô sau xét nghiệm hay phẫu thuật.

Do tính chất đặc biệt nên chất thải giải phẫu thường có quy trình thu gom với lưu giữ và xử lý riêng.

Chất thải thông thường

Trong cơ sở y tế vẫn có một lượng lớn chất thải không nguy hại tương tự rác sinh hoạt.

Ví dụ

• Giấy văn phòng.
• Bao bì sạch.
• Thức ăn thừa.
• Chai nước.
• Hộp giấy.
• Rác từ khu vực hành chính.
• Một số loại vật liệu chưa tiếp xúc với chất nguy hại.

Nếu được phân loại chính xác thì nhóm có thể xử lý theo hệ thống chất thải thông thường giúp giảm đáng kể lượng rác y tế nguy hại.

Chất thải có khả năng tái chế

Một phần chất thải y tế thông thường có thể được thu gom nhằm tái chế nếu đáp ứng điều kiện an toàn.

Có thể bao gồm

• Giấy sạch.
• Bìa carton.
• Chai nhựa sạch.
• Bao bì nhựa không nhiễm hóa chất.
• Một số vật liệu kim loại phù hợp.

Điều quan trọng là chỉ tái chế chất thải không nhiễm máu, dịch cơ thể, hóa chất hoặc các thành phần nguy hại khác.

Nguyên tắc phân loại rác thải y tế

Để quá trình phân loại rác thải y tế hiệu quả cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản.

Phân loại tại nơi phát sinh

Chất thải nên được phân loại ngay sau khi phát sinh thay vì tập trung tất cả rồi mới phân tách.

Ví dụ kim tiêm sau khi sử dụng cần được bỏ trực tiếp vào hộp chứa vật sắc nhọn. Gạc có nguy cơ lây nhiễm cần được đưa vào đúng dụng cụ chứa quy định.

Không trộn các nhóm chất thải

Một sai sót phổ biến là bỏ lẫn rác thông thường vào chất thải nguy hại hoặc ngược lại.

Khi đã trộn lẫn, việc phân tách lại không chỉ khó khăn mà còn làm tăng nguy cơ tiếp xúc với chất nguy hiểm.

Sử dụng dụng cụ chứa phù hợp

Mỗi nhóm chất thải cần có túi, thùng hoặc hộp chứa phù hợp với đặc tính của nó.

Ví dụ vật sắc nhọn cần hộp chống đâm xuyên trong khi chất thải lỏng hoặc hóa chất cần dụng cụ kín hạn chế rò rỉ.

Có nhãn và dấu hiệu nhận biết rõ ràng

Thùng và túi đựng rác y tế cần có ký hiệu, nhãn hoặc cách nhận biết rõ ràng để nhân viên không nhầm lẫn trong quá trình thu gom.

Màu sắc dụng cụ chứa có thể được quy định cụ thể theo từng hệ thống quản lý chất thải với cần tuân theo quy định hiện hành tại cơ sở.

Những sai sót thường gặp khi phân loại rác thải y tế

Một số lỗi tưởng nhỏ nhưng có thể làm tăng đáng kể rủi ro trong quá trình xử lý.

Các sai sót thường gặp gồm

• Bỏ kim tiêm vào túi rác mềm.
• Đổ thuốc hoặc hóa chất vào bồn rửa.
• Bỏ rác sinh hoạt vào túi đựng chất thải lây nhiễm.
• Dùng thùng chứa không có nắp.
• Không thay túi hoặc hộp khi đã quá đầy.
• Thu gom lại vật sắc nhọn bằng tay.
• Không dán nhãn cho hóa chất hoặc chất thải đặc biệt.

Nhân viên tại cơ sở y tế cần được hướng dẫn cả đào tạo định kỳ để hạn chế những tình huống này.

Phân loại rác thải y tế có ý nghĩa gì với môi trường?

Khi phân loại đúng thì lượng chất thải phải áp dụng phương pháp xử lý đặc biệt sẽ giảm.

Rác thông thường có thể đi theo hệ thống xử lý rác sinh hoạt, vật liệu phù hợp có thể được tái chế còn chất thải nguy hại được đưa đến quy trình xử lý riêng.

Điều này vừa giúp giảm áp lực lên hệ thống xử lý chất thải vừa hạn chế khả năng phát tán vi sinh vật, hóa chất và các chất ô nhiễm ra môi trường.

Phân loại rác thải y tế là bước quan trọng trong toàn bộ quá trình quản lý chất thải tại bệnh viện, phòng khám và các cơ sở chăm sóc sức khỏe. Những nhóm thường gặp gồm chất thải lây nhiễm, chất thải sắc nhọn, chất thải hóa học nguy hại, chất thải dược phẩm, chất thải giải phẫu và chất thải thông thường.