Blog
Tâm thần phân liệt là gì? Uống thuốc tâm thần phân liệt có hại không?
Tâm thần phân liệt là gì và uống thuốc tâm thần phân liệt có hại không là những câu hỏi thường gặp khi một người hoặc người thân được chẩn đoán mắc rối loạn này là một tình trạng sức khỏe tâm thần có thể ảnh hưởng đáng kể đến suy nghĩ, cảm xúc, nhận thức và hành vi. Tuy nhiên hiện nay đã có nhiều phương pháp giúp kiểm soát triệu chứng với hỗ trợ người bệnh duy trì cuộc sống ổn định hơn.
Tâm thần phân liệt là gì?
Tâm thần phân liệt là một rối loạn tâm thần nghiêm trọng đặc trưng bởi những thay đổi trong cách một người nhận thức thực tế, suy nghĩ và hành động. Người mắc bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng loạn thần như ảo giác hay hoang tưởng đồng thời gặp khó khăn trong tư duy, giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày.
Điều quan trọng cần hiểu là tâm thần phân liệt không đồng nghĩa với đa nhân cách là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.
Tâm thần phân liệt có thể ảnh hưởng đến việc học tập, công việc, các mối quan hệ gia đình và xã hội. Tuy nhiên mức độ ảnh hưởng ở mỗi người không giống nhau. Nhiều người có thể kiểm soát tốt triệu chứng nếu được theo dõi và hỗ trợ phù hợp.
Các biểu hiện thường gặp của tâm thần phân liệt
Biểu hiện của tâm thần phân liệt khá đa dạng cả có thể thay đổi theo từng giai đoạn.
Ảo giác
Người bệnh có thể nghe, nhìn, cảm nhận hoặc đôi khi ngửi thấy những thứ mà người khác không nhận thấy.
Một biểu hiện thường được nhắc đến là nghe thấy tiếng nói khi thực tế không có người đang nói.
Hoang tưởng
Hoang tưởng là những niềm tin được người bệnh tin chắc dù có bằng chứng cho thấy điều đó không đúng.
Ví dụ người bệnh có thể cho rằng mình đang bị theo dõi hay bị kiểm soát hoặc người khác đang tìm cách gây hại cho mình.
Tư duy và lời nói thiếu tổ chức
Người mắc tâm thần phân liệt đôi khi khó sắp xếp suy nghĩ, nói chuyện không liền mạch hay chuyển từ chủ đề này sang chủ đề khác khiến người nghe khó theo dõi.
Thay đổi cảm xúc và giao tiếp xã hội
Một số người có thể
- ít thể hiện cảm xúc;
- giảm hứng thú với các hoạt động trước đây;
- thu mình;
- hạn chế giao tiếp;
- ít chủ động trong công việc và sinh hoạt.
Ngoài ra, khả năng chú ý, ghi nhớ và giải quyết vấn đề cũng có thể bị ảnh hưởng.
Nguyên nhân gây tâm thần phân liệt
Hiện chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất dẫn đến tâm thần phân liệt.
Các nghiên cứu cho rằng bệnh có thể liên quan đến sự tương tác giữa nhiều yếu tố như
- yếu tố di truyền;
- hoạt động của não và các chất dẫn truyền thần kinh;
- môi trường sống;
- các yếu tố tâm lý xã hội;
- một số yếu tố xảy ra trong quá trình phát triển.
WHO cũng lưu ý rằng việc sử dụng cần sa với mức độ cao có liên quan đến nguy cơ mắc rối loạn này cao hơn. Tuy nhiên có yếu tố nguy cơ không có nghĩa là chắc chắn một người sẽ mắc tâm thần phân liệt.
Tâm thần phân liệt có điều trị được không?
Tâm thần phân liệt là một tình trạng thường cần được quản lý lâu dài nhưng điều đó không có nghĩa người bệnh không thể cải thiện.
Các phương pháp hỗ trợ hiện nay có thể bao gồm
- thuốc chống loạn thần;
- giáo dục tâm lý;
- liệu pháp tâm lý;
- hỗ trợ gia đình;
- phục hồi chức năng tâm lý xã hội;
- hỗ trợ kỹ năng học tập, công việc và sinh hoạt.
WHO cho biết có nhiều phương pháp chăm sóc hiệu quả và một bộ phận người mắc tâm thần phân liệt có thể đạt được sự thuyên giảm hoàn toàn triệu chứng.
Thuốc tâm thần phân liệt là thuốc gì?
Trong điều trị tâm thần phân liệt, nhóm thuốc thường được sử dụng là thuốc chống loạn thần.
Nhóm thuốc này chủ yếu tác động đến các hệ thống dẫn truyền thần kinh trong não trong đó có dopamine. Thuốc có thể giúp kiểm soát những triệu chứng như
- ảo giác;
- hoang tưởng;
- kích động;
- suy nghĩ rối loạn;
- một số hành vi bất thường.
Thuốc chống loạn thần có nhiều loại khác nhau. Một số được dùng dưới dạng viên uống trong khi một số khác có dạng tiêm tác dụng kéo dài.
Bác sĩ thường cân nhắc loại thuốc, liều dùng, hiệu quả và tác dụng phụ để lựa chọn phương án phù hợp với từng người.
Uống thuốc tâm thần phân liệt có hại không?
Vậy uống thuốc tâm thần phân liệt có hại không?
Câu trả lời không thể đơn giản là có hoặc không.
Thuốc chống loạn thần có thể mang lại lợi ích rõ rệt trong việc kiểm soát triệu chứng nhưng cũng có khả năng gây tác dụng phụ. Mức độ tác dụng phụ phụ thuộc vào loại thuốc, liều dùng, thời gian sử dụng và cơ địa của mỗi người.
Không phải người sử dụng thuốc nào cũng gặp tất cả các tác dụng phụ.
Một số tác dụng phụ có thể gặp
Tùy loại thuốc mà người sử dụng có thể gặp
- buồn ngủ;
- tăng cân;
- khô miệng;
- táo bón;
- chóng mặt;
- nhìn mờ;
- run;
- bồn chồn;
- co cứng hoặc co thắt cơ;
- giảm ham muốn tình dục.
Một số thuốc còn có thể ảnh hưởng đến
- đường huyết;
- cholesterol;
- huyết áp;
- cân nặng và chuyển hóa.
Do đó trong quá trình sử dụng thuốc người bệnh có thể được bác sĩ theo dõi cân nặng, huyết áp, xét nghiệm máu hoặc một số chỉ số sức khỏe khác khi cần thiết.
Có nên ngừng thuốc nếu thấy tác dụng phụ?
Không nên tự ý ngừng thuốc chỉ vì xuất hiện một tác dụng phụ.
Nếu cảm thấy thuốc gây buồn ngủ quá nhiều, tăng cân đáng kể hay xuất hiện các triệu chứng khó chịu khác, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ điều trị.
Bác sĩ có thể cân nhắc
- điều chỉnh liều;
- thay đổi thời gian uống;
- đổi sang loại thuốc khác;
- theo dõi thêm một số chỉ số;
- áp dụng biện pháp hỗ trợ kiểm soát tác dụng phụ.
Việc ngừng thuốc chống loạn thần đột ngột mà không có hướng dẫn chuyên môn có thể làm tăng nguy cơ các triệu chứng xuất hiện trở lại.
Uống thuốc tâm thần phân liệt lâu dài có sao không?
Thời gian sử dụng thuốc khác nhau ở từng người.
Một số người cần sử dụng thuốc trong một khoảng thời gian nhất định sau đợt loạn thần trong khi người có nhiều đợt tái phát có thể được khuyến nghị sử dụng lâu hơn.
Do thuốc có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa và một số chức năng cơ thể, việc kiểm tra sức khỏe định kỳ rất quan trọng.
Không nên tự quyết định thời điểm giảm hoặc ngừng thuốc dựa trên cảm giác đã khỏe. Ngay cả khi các triệu chứng đã giảm rõ rệt, kế hoạch thay đổi thuốc vẫn nên được thực hiện cùng bác sĩ.
Người thân nên hỗ trợ người mắc tâm thần phân liệt như thế nào?
Gia đình có vai trò quan trọng trong quá trình ổn định cuộc sống của người mắc tâm thần phân liệt.
Người thân có thể hỗ trợ bằng cách
- khuyến khích người bệnh dùng thuốc đúng hướng dẫn;
- quan sát những thay đổi bất thường về hành vi và giấc ngủ;
- hỗ trợ lịch tái khám;
- tránh tranh cãi gay gắt về những điều người bệnh đang tin hoặc cảm nhận;
- tạo môi trường sinh hoạt ổn định;
- khuyến khích các hoạt động phù hợp với khả năng của người bệnh.
Nếu người bệnh có hành vi gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác, xuất hiện ý nghĩ tự sát, kích động nghiêm trọng hay mất khả năng kiểm soát hành vi cần tìm sự hỗ trợ y tế khẩn cấp.
Hiểu rõ tâm thần phân liệt là gì giúp người bệnh và gia đình nhìn nhận tình trạng này đúng hơn cả tránh những quan niệm kỳ thị không cần thiết là một rối loạn sức khỏe tâm thần có thể ảnh hưởng đáng kể đến nhận thức, suy nghĩ và hành vi nhưng có nhiều phương pháp hỗ trợ với quản lý hiệu quả.
