Blog

Phân cấp công trình xây dựng là gì? Cách xác định cấp công trình hiện nay

Trong hoạt động đầu tư xây dựng cả phân cấp công trình xây dựng là nội dung quan trọng nhằm xác định quy mô với mức độ quan trọng và đặc điểm kết cấu của từng công trình. Cấp công trình được sử dụng trong nhiều hoạt động quản lý như xác định thẩm quyền, yêu cầu về năng lực, kiểm tra nghiệm thu, bảo trì và các thủ tục khác liên quan đến đầu tư xây dựng. Vậy phân cấp công trình xây dựng gồm những cấp nào cả căn cứ vào tiêu chí gì cả cách xác định ra sao? Nội dung dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn.

Phân cấp công trình xây dựng là gì?

Phân cấp công trình xây dựng là việc xác định cấp của một công trình dựa trên những tiêu chí như mức độ quan trọng, quy mô công suất và quy mô kết cấu.

Theo hệ thống pháp luật xây dựng hiện hành thì công trình phục vụ quản lý hoạt động đầu tư xây dựng được phân thành

  • Cấp đặc biệt.
  • Cấp I.
  • Cấp II.
  • Cấp III.
  • Cấp IV.

Quy định chi tiết hiện được thể hiện tại Thông tư 06/2021/TT-BXD của Bộ Xây dựng đã được sửa đổi bổ sung bởi Thông tư 02/2025/TT-BXD.

Cần lưu ý rằng cấp công trình không đơn thuần được xác định dựa vào số tầng. Tùy loại công trình mà còn phải xem xét nhiều tiêu chí khác nhau.

Vì sao cần phân cấp công trình xây dựng?

Việc phân cấp công trình xây dựng giúp cơ quan quản lý, chủ đầu tư, nhà thầu và các đơn vị liên quan xác định đúng yêu cầu áp dụng đối với từng dự án.

Công trình có quy mô càng lớn, kết cấu càng phức tạp hay có mức độ ảnh hưởng càng cao thì thường được xếp ở cấp cao hơn.

Cấp công trình có thể được sử dụng làm căn cứ trong nhiều hoạt động như

  • Quản lý hoạt động đầu tư xây dựng.
  • Xác định yêu cầu đối với tổ chức, cá nhân tham gia xây dựng.
  • Quản lý chất lượng công trình.
  • Kiểm tra công tác nghiệm thu.
  • Quản lý bảo trì.
  • Xác định một số thẩm quyền liên quan đến hoạt động xây dựng.

Do đó xác định sai cấp công trình có thể dẫn đến việc áp dụng sai thủ tục hay yêu cầu quản lý.

Các cấp công trình xây dựng hiện nay

Hệ thống phân cấp công trình xây dựng gồm năm cấp từ cao xuống thấp.

Công trình cấp đặc biệt

Đây là nhóm có quy mô hoặc mức độ quan trọng rất lớn.

Công trình cấp đặc biệt thường có một hoặc nhiều tiêu chí vượt ngưỡng của công trình cấp I chẳng hạn quy mô kết cấu rất lớn, chiều cao đặc biệt hoặc khả năng phục vụ số lượng người rất lớn.

Ví dụ đối với kết cấu dạng nhà, chiều cao trên 200 m hoặc số tầng trên 50 tầng có thể thuộc cấp đặc biệt theo tiêu chí tương ứng.

Công trình cấp I

Công trình cấp I có quy mô lớn nhưng thấp hơn cấp đặc biệt.

Đối với nhà hoặc kết cấu dạng nhà thì một số tiêu chí tham khảo gồm

  • Chiều cao trên 75 m đến 200 m.
  • Số tầng cao từ 25 đến 50 tầng.
  • Tổng diện tích sàn trên 30.000 m².

Tuy nhiên phải xem xét đồng thời các tiêu chí liên quan cả lấy cấp cao nhất xác định được theo quy định.

Công trình cấp II

Công trình cấp II thường có quy mô trung bình đến lớn.

Đối với kết cấu dạng nhà thì một số ngưỡng có thể gồm

  • Chiều cao trên 28 m đến 75 m.
  • Từ 8 đến 24 tầng.
  • Tổng diện tích sàn trên 10.000 m² đến 30.000 m².

Ngoài ra, nhịp kết cấu, tầng ngầm và độ sâu ngầm cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả phân cấp.

Công trình cấp III

Cấp III phổ biến ở nhiều công trình dân dụng có quy mô vừa và nhỏ.

Với dạng nhà thì một số tiêu chí kết cấu được quy định như

  • Chiều cao trên 6 m đến 28 m.
  • Từ 2 đến 7 tầng.
  • Tổng diện tích sàn từ 1.000 m² đến 10.000 m².

Một số loại công trình còn được quy định cấp riêng dựa trên mức độ quan trọng. Chẳng hạn nhà trẻ, trường mẫu giáo và trường mầm non được xác định cấp III theo tiêu chí mức độ quan trọng.

Công trình cấp IV

Công trình cấp IV thường có quy mô kết cấu nhỏ.

Đối với nhà hoặc kết cấu dạng nhà thì tiêu chí kết cấu có thể bao gồm

  • Chiều cao không quá 6 m.
  • Một tầng.
  • Tổng diện tích sàn dưới 1.000 m².

Tuy nhiên một công trình đáp ứng một tiêu chí cấp IV chưa chắc đã được kết luận ngay là cấp IV nếu tiêu chí khác khiến công trình được xếp vào cấp cao hơn.

Phân cấp công trình xây dựng dựa trên những tiêu chí nào?

Theo quy định cấp công trình có thể được xác định dựa trên hai nhóm tiêu chí chính.

Mức độ quan trọng hoặc quy mô công suất

Tiêu chí phụ thuộc vào loại cả mục đích sử dụng của công trình.

Ví dụ với trường học có thể xem xét số lượng học sinh hoặc sinh viên. Với bệnh viện có thể căn cứ vào số giường bệnh. Công trình giao thông lại có thể xét lưu lượng phương tiện hoặc tốc độ thiết kế.

Do đó không thể áp dụng một bảng tiêu chí duy nhất cho mọi loại công trình.

Quy mô kết cấu

Đây là nhóm tiêu chí rất thường gặp khi phân cấp công trình xây dựng.

Đối với nhà và kết cấu dạng nhà thì các tiêu chí có thể bao gồm

  • Chiều cao.
  • Số tầng.
  • Tổng diện tích sàn.
  • Nhịp kết cấu lớn nhất.
  • Độ sâu phần ngầm.
  • Số tầng ngầm.

Ngoài nhà thì phụ lục phân cấp còn quy định riêng cho nhiều dạng kết cấu khác.

Nguyên tắc lấy cấp cao nhất

Một nguyên tắc quan trọng là cấp của một công trình độc lập được xác định theo các tiêu chí liên quan với lấy cấp cao nhất xác định được.

Ví dụ một tòa nhà có

  • Số tầng tương ứng cấp III.
  • Diện tích sàn tương ứng cấp III.
  • Nhịp kết cấu lại thuộc cấp II.

Khi đó cấp của công trình có thể được xác định là cấp II vì là cấp cao nhất trong các tiêu chí được xét.

Các ví dụ hướng dẫn của Thông tư 06/2021/TT-BXD cũng áp dụng cách xác định này.

Ví dụ cách phân cấp nhà theo quy mô kết cấu

Có thể tham khảo bảng đơn giản sau đối với nhà, kết cấu dạng nhà

Tiêu chí Đặc biệt Cấp I Cấp II Cấp III Cấp IV
Chiều cao >200 m >75–200 m >28–75 m >6–28 m ≤6 m
Số tầng cao >50 25–50 8–24 2–7 1
Tổng diện tích sàn – >30.000 m² >10.000–30.000 m² 1.000–10.000 m² <1.000 m²

Bảng này chỉ thể hiện một số tiêu chí của nhóm nhà và kết cấu dạng nhà. Khi xác định cấp thực tế còn phải kiểm tra nhịp kết cấu, tầng ngầm, độ sâu ngầm và các tiêu chí khác nếu có.

Phân cấp công trình xây dựng theo loại công trình

Ngoài cấp đặc biệt, I, II, III và IV người đọc cũng cần phân biệt với việc phân loại công trình xây dựng.

Tùy công năng và mục đích sử dụng mà công trình có thể thuộc các nhóm như

  • Công trình dân dụng.
  • Công trình công nghiệp.
  • Công trình giao thông.
  • Công trình nông nghiệp cả phát triển nông thôn.
  • Công trình hạ tầng kỹ thuật.
  • Các nhóm công trình chuyên ngành khác theo quy định.

Mỗi nhóm lại có những tiêu chí phân cấp riêng.

Ví dụ một bệnh viện không thể chỉ dựa vào số tầng nhằm xác định cấp. Quy mô giường bệnh và mức độ quan trọng cũng là những tiêu chí cần xem xét.

Tương tự đường giao thông được phân cấp dựa trên những yếu tố như lưu lượng hoặc tốc độ thiết kế chứ không sử dụng tiêu chí số tầng như nhà dân dụng.

Phân cấp nhà ở riêng lẻ như thế nào?

Nhà ở riêng lẻ là một trong những trường hợp được quan tâm nhiều nhất.

Theo bảng phân cấp theo quy mô kết cấu, nhà ở riêng lẻ và nhà ở riêng lẻ kết hợp mục đích dân dụng khác được xác định cấp dựa trên các tiêu chí về kết cấu tương ứng. Nhà ở biệt thự được quy định không thấp hơn cấp III.

Do đó không nên mặc định cứ nhà một tầng là công trình cấp IV hoặc nhà nhiều tầng là cấp II. Cần đối chiếu đầy đủ quy mô và kết cấu của công trình.

Công trình có nhiều tiêu chí khác nhau thì xác định thế nào?

Đây là trường hợp rất phổ biến.

Giả sử một công trình có chiều cao thuộc cấp III nhưng tổng diện tích sàn thuộc cấp II.

Khi xác định cấp theo các tiêu chí áp dụng cho công trình đó, nguyên tắc là lấy cấp cao nhất.

Như vậy công trình có thể được xác định là cấp II.

Việc này nhằm bảo đảm yêu cầu quản lý tương ứng với đặc điểm có mức độ phức tạp hoặc quy mô cao nhất của công trình.

Dự án có nhiều công trình có dùng chung một cấp không?

Không phải lúc nào cũng vậy.

Một dự án có thể gồm nhiều công trình độc lập với quy mô khác nhau. Cấp của từng công trình độc lập cần được xác định theo các nguyên tắc tương ứng.

Bộ Xây dựng từng hướng dẫn trường hợp một dự án nhà ở xã hội gồm nhiều tòa độc lập rằng việc xác định cấp phải xem xét đối với từng công trình theo quy định thay vì mặc nhiên cộng tổng diện tích của tất cả các tòa để xác định cấp của một tòa.

Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý đối với dự án có nhiều hạng mục hoặc nhiều khối nhà.

Quy định phân cấp công trình có thay đổi không?

Có thể.

Thông tư 06/2021/TT-BXD đã được Bộ Xây dựng sửa đổi bổ sung bằng Thông tư 02/2025/TT-BXD. Văn bản sửa đổi bổ sung thêm một số nguyên tắc xác định cấp công trình bao gồm trường hợp công trình xây mới có kết cấu độc lập và công trình thuộc dự án phân kỳ đầu tư.

Vì vậy khi sử dụng cấp công trình cho hồ sơ pháp lý hoặc dự án cụ thể cần đối chiếu văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm thực hiện.

Những nhầm lẫn thường gặp khi phân cấp công trình xây dựng

Sai lầm phổ biến nhất là chỉ dựa vào số tầng.

Trong thực tế số tầng chỉ là một trong nhiều tiêu chí.

Sai lầm thứ hai là cho rằng công trình càng đắt tiền thì cấp càng cao. Tổng mức đầu tư không phải tiêu chí duy nhất xác định cấp công trình theo hệ thống phân cấp này.

Sai lầm thứ ba là nhầm giữa loại công trình và cấp công trình.

Ví dụ công trình dân dụng là cách phân loại theo mục đích sử dụng còn cấp II là cấp được xác định theo các tiêu chí phân cấp.

Phân cấp công trình xây dựng là việc xác định công trình thuộc cấp đặc biệt, cấp I, cấp II, cấp III hay cấp IV dựa trên mức độ quan trọng, quy mô công suất và quy mô kết cấu.

Với nhà và kết cấu dạng nhà, các tiêu chí thường bao gồm chiều cao, số tầng, diện tích sàn, nhịp kết cấu, tầng ngầm và độ sâu ngầm. Khi một công trình đáp ứng nhiều tiêu chí thuộc các cấp khác nhau thì về nguyên tắc cần xác định theo cấp cao nhất tương ứng với các tiêu chí được áp dụng.