Tụt canxi là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử lý tại nhà

Tụt canxi là cách gọi phổ biến của tình trạng nồng độ canxi trong máu giảm xuống thấp hơn mức bình thường. Trong y học, tình trạng thường được gọi là hạ canxi máu. Canxi là khoáng chất quan trọng đối với hoạt động của cơ, thần kinh, tim và quá trình đông máu vì vậy khi nồng độ canxi giảm đáng kể, cơ thể có thể xuất hiện nhiều biểu hiện từ nhẹ đến nghiêm trọng.

Nhiều người thường tìm kiếm dấu hiệu tụt canxi, lý do tụt canxi hoặc cách chữa tụt canxi tại nhà. Tuy nhiên cần hiểu rằng hạ canxi máu có nhiều nguyên nhân khác nhau và không phải trường hợp nào cũng có thể tự xử lý bằng cách uống sữa hoặc viên canxi.

Tụt canxi là gì?

Tụt canxi là tình trạng lượng calcium trong máu thấp hơn giới hạn bình thường.

Trong máu, calcium tồn tại dưới hai dạng chính

• Calcium toàn phần
• Calcium ion hóa

Trong đó, calcium ion hóa là dạng có hoạt tính sinh học trực tiếp.

Canxi tham gia vào

• Co cơ
• Dẫn truyền thần kinh
• Hoạt động của tim
• Đông máu
• Hoạt động của enzyme
• Duy trì cấu trúc xương và răng

Khi calcium máu giảm nhiều, hệ thần kinh và cơ có thể trở nên kích thích hơn từ đó xuất hiện các triệu chứng như tê bì, co cơ hoặc chuột rút.

Tụt canxi có giống thiếu canxi không?

Không hoàn toàn.

Đây là điểm rất dễ nhầm.

Thiếu canxi trong chế độ ăn có nghĩa là lượng calcium từ thực phẩm thấp hơn nhu cầu trong thời gian dài.

Trong khi đó, tụt canxi hay hạ canxi máu là tình trạng nồng độ calcium trong máu giảm.

Một người ăn thiếu calcium lâu ngày vẫn có thể có calcium máu bình thường vì cơ thể huy động calcium từ xương nhằm duy trì nồng độ trong máu.

Ngược lại, một người có khẩu phần đủ calcium vẫn có thể bị tụt canxi do

• Rối loạn tuyến cận giáp
• Thiếu vitamin D nghiêm trọng
• Suy thận
• Thiếu magnesium
• Một số thuốc
• Bệnh lý cấp tính

Do đó, tụt canxi không nên được hiểu đơn giản là ăn thiếu canxi.

Dấu hiệu tụt canxi thường gặp

Dấu hiệu tụt canxi phụ thuộc vào mức độ giảm calcium và tốc độ xảy ra.

Một số biểu hiện có thể gặp gồm

• Tê quanh miệng
• Tê đầu ngón tay hoặc ngón chân
• Cảm giác châm chích
• Chuột rút
• Co cứng cơ
• Run cơ
• Yếu cơ
• Mệt mỏi

Trong trường hợp hạ calcium rõ rệt hơn, triệu chứng thần kinh cơ có thể trở nên mạnh hơn.

Dấu hiệu tụt canxi nặng

Khi calcium máu giảm nghiêm trọng, người bệnh có thể xuất hiện

• Co thắt bàn tay hoặc bàn chân
• Co giật
• Co thắt thanh quản
• Khó thở
• Lú lẫn
• Rối loạn ý thức
• Nhịp tim bất thường
• Ngất

Đây là những tình trạng không nên xử lý tại nhà.

Nếu có co giật, khó thở, ngất hoặc rối loạn ý thức cần được đánh giá khẩn cấp.

Tụt canxi có gây tê tay chân không?

Có thể.

Calcium có vai trò trong hoạt động của hệ thần kinh và cơ.

Khi calcium ion hóa giảm, các dây thần kinh và cơ có thể tăng tính kích thích gây

• Tê tay
• Tê chân
• Tê quanh miệng
• Châm chích
• Co cơ

Tuy nhiên, tê tay chân còn có thể do

• Chèn ép thần kinh
• Thiếu vitamin B12
• Tiểu đường
• Rối loạn tuần hoàn
• Lo âu
• Rối loạn điện giải khác

Vì vậy không nên tự kết luận tụt canxi chỉ dựa vào tê tay chân.

Tụt canxi có gây chuột rút không?

Có thể.

Chuột rút và co cơ là một trong những triệu chứng thường được nhắc đến khi hạ calcium.

Tuy nhiên, chuột rút còn có thể liên quan đến

• Mất nước
• Thiếu magnesium
• Vận động quá mức
• Rối loạn sodium hoặc potassium
• Một số thuốc
• Bệnh mạch máu hoặc thần kinh

Nếu chuột rút xảy ra thường xuyên nên tìm nguyên nhân thay vì chỉ uống thêm calcium.

Lý do tụt canxi là gì?

Có nhiều lý do tụt canxi khác nhau.

Thiếu vitamin D

Vitamin D giúp tăng hấp thu calcium tại ruột.

Khi thiếu vitamin D nghiêm trọng, cơ thể có thể hấp thu calcium kém hơn từ đó ảnh hưởng đến cân bằng calcium máu.

Rối loạn tuyến cận giáp

Hormone tuyến cận giáp – PTH – giữ vai trò quan trọng trong điều hòa calcium.

Nếu PTH quá thấp thì calcium máu có thể giảm.

Tình trạng này có thể xảy ra sau một số phẫu thuật vùng cổ hoặc do bệnh lý tuyến cận giáp.

Bệnh thận

Thận tham gia điều hòa calcium, phosphorus và vitamin D.

Khi chức năng thận suy giảm đáng kể, cân bằng các khoáng chất này có thể bị rối loạn.

Thiếu magnesium

Magnesium ảnh hưởng đến hoạt động của PTH.

Thiếu magnesium nghiêm trọng có thể làm giảm khả năng duy trì calcium máu bình thường.

Viêm tụy cấp

Trong một số trường hợp viêm tụy cấp, calcium máu có thể giảm.

Một số thuốc

Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến calcium máu hay chuyển hóa calcium.

Do đó khi xuất hiện hạ calcium sau khi bắt đầu một thuốc mới cần xem xét yếu tố này.

Tăng thông khí có phải tụt canxi không?

Đây là một tình huống đáng chú ý.

Khi một người thở quá nhanh do lo âu hoặc hoảng sợ, lượng CO2 trong máu giảm.

Điều này có thể làm giảm tạm thời lượng calcium ion hóa dù calcium toàn phần không nhất thiết giảm.

Người đó có thể cảm thấy

• Tê quanh miệng
• Tê tay
• Co cứng bàn tay
• Chóng mặt
• Hồi hộp

Vì triệu chứng khá giống tụt canxi nên nhiều người gọi là cơn tụt canxi.

Tuy nhiên, nguyên nhân chính có thể là tăng thông khí chứ không phải cơ thể thực sự thiếu calcium.

Cách kiểm tra có bị tụt canxi hay không

Không thể xác định chính xác hạ calcium chỉ bằng triệu chứng.

Xét nghiệm có thể gồm

• Calcium toàn phần
• Calcium ion hóa
• Albumin
• Magnesium
• Phosphorus
• Vitamin D
• PTH
• Chức năng thận

Calcium toàn phần có thể bị ảnh hưởng bởi albumin vì một phần calcium trong máu gắn với protein.

Trong một số trường hợp, calcium ion hóa cung cấp thông tin trực tiếp hơn về lượng calcium hoạt động.

Cách chữa tụt canxi tại nhà có được không?

Câu hỏi cách chữa tụt canxi tại nhà cần được trả lời rất thận trọng.

Nếu người bệnh đã có chẩn đoán hạ calcium nhẹ, nguyên nhân rõ ràng và được hướng dẫn bổ sung calcium có thể thực hiện chế độ ăn và dùng sản phẩm theo hướng dẫn.

Tuy nhiên nếu chưa biết nguyên nhân thì không nên tự xử lý bằng cách uống lượng lớn viên calcium.

Hạ canxi máu nặng đôi khi cần calcium truyền tĩnh mạch và theo dõi điện tim.

Do đó, xử lý tại nhà chỉ phù hợp với những tình huống nhẹ và đã biết nguyên nhân.

Khi nghi tụt canxi nhẹ nên làm gì?

Nếu người bệnh tỉnh táo, không khó thở, không co giật và triệu chứng nhẹ có thể

• Ngồi hoặc nằm nghỉ
• Tránh vận động mạnh
• Giữ nhịp thở chậm và đều nếu đang lo âu
• Uống đủ nước
• Ăn uống bình thường nếu không có chống chỉ định
• Theo dõi triệu chứng

Nếu triệu chứng không giảm hay tái diễn nên kiểm tra nguyên nhân.

Không nên tự uống liên tục nhiều viên calcium trong thời gian ngắn.

Có nên uống sữa khi bị tụt canxi?

Sữa cung cấp calcium có thể là một phần của chế độ ăn giàu calcium.

Tuy nhiên, uống một ly sữa không phải cách xử lý hạ calcium máu cấp tính nặng.

Nếu hạ calcium nghiêm trọng, calcium từ thực phẩm hấp thu không đủ nhanh để xử lý tình trạng cấp.

Do đó

Sữa phù hợp bổ sung dinh dưỡng lâu dài không phải biện pháp cấp cứu cho tụt canxi nặng.

Tụt canxi nên ăn gì?

Nếu khẩu phần đang thiếu calcium có thể tăng các thực phẩm giàu calcium như

• Sữa
• Sữa chua
• Phô mai
• Cá mòi
• Cá nhỏ ăn cả xương
• Đậu phụ
• Sữa đậu nành tăng cường calcium
• Cải thìa
• Cải xoăn
• Vừng
• Hạt chia

Ngoài calcium cũng nên bảo đảm đủ

• Vitamin D
• Magnesium
• Protein

vì các chất này cùng liên quan đến sức khỏe xương và chuyển hóa calcium.

Có nên uống viên Canxi khi bị tụt canxi?

Có thể trong một số trường hợp nhưng cần xác định nguyên nhân.

Các dạng calcium uống thường gặp gồm

• Calcium carbonate
• Calcium citrate
• Calcium lactate
• Calcium gluconate

Calcium carbonate có hàm lượng calcium nguyên tố cao nhưng nên dùng cùng thức ăn.

Calcium citrate ít phụ thuộc acid dạ dày hơn.

Tuy nhiên, nếu nguyên nhân hạ calcium là thiếu magnesium hoặc rối loạn PTH chỉ uống calcium có thể không giải quyết được toàn bộ vấn đề.

Vitamin D có vai trò gì?

Vitamin D giúp hấp thu calcium từ đường tiêu hóa.

Thiếu vitamin D kéo dài có thể làm giảm khả năng duy trì lượng calcium cần thiết cho cơ thể.

Vì vậy người có tình trạng hạ calcium tái diễn có thể cần kiểm tra vitamin D.

Không nên tự dùng vitamin D liều rất cao mà không xác định nhu cầu vì vitamin D dư thừa cũng có thể gây rối loạn calcium.

Tụt canxi có tái phát không?

Có thể nếu nguyên nhân chưa được giải quyết.

Ví dụ

• Thiếu vitamin D chưa được khắc phục
• Thiếu magnesium
• Bệnh tuyến cận giáp
• Bệnh thận
• Thuốc vẫn tiếp tục sử dụng
• Chế độ dinh dưỡng chưa phù hợp

Do đó nếu thường xuyên xuất hiện các cơn tụt canxi cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ uống viên calcium mỗi khi có triệu chứng.

Khi nào tụt canxi cần đi cấp cứu?

Cần được đánh giá ngay nếu xuất hiện

• Co giật
• Khó thở
• Co thắt cơ dữ dội
• Ngất
• Rối loạn ý thức
• Tim đập bất thường rõ rệt
• Đau ngực
• Triệu chứng tiến triển nhanh

Đây có thể là biểu hiện của hạ calcium nặng hoặc một tình trạng khác cần xử lý sớm.

Phòng ngừa tụt canxi như thế nào?

Với người không có bệnh lý đặc biệt có thể hỗ trợ duy trì cân bằng calcium bằng cách

• Ăn đủ thực phẩm giàu calcium
• Bảo đảm vitamin D phù hợp
• Ăn đa dạng để có đủ magnesium
• Không tự dùng thuốc lợi tiểu hoặc sản phẩm bổ sung tùy ý
• Kiểm tra sức khỏe nếu có bệnh thận hoặc tuyến cận giáp
• Theo dõi calcium khi đang dùng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng khoáng chất

Không cần uống calcium liều cao để phòng tụt canxi nếu chế độ ăn đã đáp ứng nhu cầu.

Tụt canxi là gì? Đây là cách gọi phổ biến của tình trạng hạ canxi máu, khi nồng độ calcium trong máu thấp hơn mức bình thường.

Các dấu hiệu tụt canxi có thể gồm tê quanh miệng, tê tay chân, châm chích, chuột rút và co cơ. Trong trường hợp nặng thì người bệnh có thể co giật, khó thở, rối loạn nhịp tim hoặc rối loạn ý thức.

Có nhiều lý do tụt canxi từ thiếu vitamin D, thiếu magnesium, bệnh tuyến cận giáp, bệnh thận đến một số loại thuốc. Vì vậy không nên mặc định nguyên nhân chỉ là ăn thiếu calcium.