7 dấu hiệu thiếu canxi ở người lớn và cách nhận biết chính xác

Thiếu canxi có thể ảnh hưởng đến xương, cơ, thần kinh và nhiều hoạt động sinh lý của cơ thể. Tuy nhiên các biểu hiện ban đầu thường không đặc hiệu với dễ nhầm với thiếu vitamin D, thiếu magie, thiếu sắt hoặc một số vấn đề sức khỏe khác.

Vì vậy khi tìm hiểu 7 dấu hiệu thiếu canxi hay dấu hiệu thiếu canxi ở người lớn không nên chỉ dựa vào một triệu chứng đơn lẻ để tự kết luận. Muốn xác định chính xác cần kết hợp chế độ ăn, tiền sử sức khỏe và các xét nghiệm phù hợp.

Vậy thiếu canxi biểu hiện như thế nào, kiểm tra thiếu canxi bằng cách nào, nên ăn gì và người lớn thiếu canxi nên uống gì?

Thiếu canxi là gì?

Canxi là khoáng chất thiết yếu, phần lớn được lưu trữ trong xương và răng.

Canxi tham gia vào

• Cấu tạo xương và răng
• Hoạt động co cơ
• Dẫn truyền thần kinh
• Đông máu
• Hoạt động của nhiều enzyme
• Duy trì chức năng tế bào

Cần phân biệt hai khái niệm

Khẩu phần thiếu canxi thì lượng canxi từ thức ăn không đáp ứng nhu cầu trong thời gian dài.

Hạ canxi máu nồng độ calcium trong máu thấp hơn mức bình thường.

Một người có chế độ ăn thiếu canxi trong thời gian dài vẫn có thể có nồng độ calcium máu tương đối bình thường vì cơ thể điều hòa bằng cách huy động calcium từ xương.

Do đó, xét nghiệm calcium máu bình thường không phải lúc nào cũng chứng minh khẩu phần đã cung cấp đủ canxi.

7 dấu hiệu thiếu canxi thường gặp

Dưới đây là 7 dấu hiệu thiếu canxi có thể xuất hiện đặc biệt khi tình trạng thiếu hay hạ calcium trở nên rõ rệt.

Tê bì hoặc cảm giác châm chích

Người thiếu calcium đáng kể có thể cảm thấy

• Tê quanh miệng
• Tê đầu ngón tay
• Châm chích ở tay chân

Calcium tham gia vào hoạt động dẫn truyền thần kinh nên khi nồng độ giảm, hệ thần kinh có thể trở nên nhạy cảm hơn.

Tuy nhiên, tê tay chân cũng có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nên không thể dùng riêng triệu chứng này để kết luận.

Chuột rút và co cơ

Một trong những dấu hiệu thiếu canxi ở người lớn thường được nhắc tới là chuột rút hay co cơ.

Người bệnh có thể gặp

• Chuột rút chân
• Co cơ
• Cứng cơ
• Cảm giác cơ căng bất thường

Trong tình trạng hạ calcium nghiêm trọng có thể xảy ra co thắt cơ rõ rệt.

Tuy nhiên chuột rút còn liên quan đến mất nước, thiếu magnesium, vận động quá mức hay rối loạn điện giải.

Yếu cơ và mệt mỏi

Thiếu calcium hay rối loạn calcium kéo dài có thể liên quan đến

• Yếu cơ
• Mệt mỏi
• Giảm khả năng vận động
• Cảm giác thiếu sức

Nhưng đây là triệu chứng rất không đặc hiệu.

Mệt mỏi cũng thường gặp khi

• Thiếu sắt
• Thiếu vitamin B12
• Thiếu ngủ
• Rối loạn tuyến giáp
• Stress
• Chế độ ăn thiếu năng lượng

Vì vậy cần xem xét toàn diện.

Xương yếu hoặc giảm mật độ xương

Một chế độ ăn thiếu calcium kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương.

Cơ thể luôn ưu tiên duy trì nồng độ calcium trong máu. Khi nguồn calcium từ thức ăn không đủ, calcium có thể được huy động từ xương.

Theo thời gian điều này có thể góp phần vào

• Giảm mật độ khoáng xương
• Loãng xương
• Tăng nguy cơ gãy xương

Đây là lý do thiếu calcium lâu dài có thể diễn tiến âm thầm mà không gây triệu chứng rõ rệt ban đầu.

Các vấn đề về răng

Canxi là thành phần khoáng quan trọng của răng.

Tình trạng dinh dưỡng thiếu calcium kéo dài, đặc biệt khi đi kèm thiếu vitamin D hoặc chế độ dinh dưỡng không cân đối có thể ảnh hưởng đến sức khỏe răng và xương hàm.

Tuy nhiên sâu răng không phải dấu hiệu đặc hiệu của thiếu calcium.

Sức khỏe răng còn phụ thuộc vào

• Vệ sinh răng miệng
• Fluoride
• Chế độ ăn
• Lượng đường
• Vi khuẩn trong khoang miệng

Móng dễ gãy hoặc tóc thay đổi

Một số người cho rằng móng giòn, tóc yếu là dấu hiệu thiếu calcium.

Thực tế, những biểu hiện này không đặc hiệu.

Móng dễ gãy hoặc tóc thay đổi có thể liên quan đến

• Thiếu sắt
• Thiếu protein
• Thiếu zinc
• Rối loạn tuyến giáp
• Tuổi tác
• Hóa chất
• Một số bệnh lý da

Vì vậy chỉ là dấu hiệu gợi ý rất yếu chứ không thể dùng chẩn đoán thiếu calcium.

Co giật hoặc rối loạn nhịp tim khi hạ canxi nặng

Trong trường hợp hạ calcium máu đáng kể có thể xuất hiện các biểu hiện nghiêm trọng như

• Co giật
• Co thắt cơ rõ
• Rối loạn nhịp tim
• Lú lẫn
• Khó chịu thần kinh cơ

Đây không còn là tình trạng có thể tự xử lý bằng viên bổ sung calcium thông thường.

Nếu xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng cần được đánh giá sớm.

Dấu hiệu thiếu canxi ở người lớn có dễ nhận biết không?

Không.

Một điểm quan trọng là thiếu calcium trong khẩu phần có thể không gây triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm.

Cơ thể kiểm soát nồng độ calcium máu rất chặt chẽ.

Do đó, những người

• Ít uống sữa
• Không ăn chế phẩm từ sữa
• Ít ăn cá hoặc thực phẩm giàu calcium
• Có chế độ ăn kiêng kéo dài

có thể không xuất hiện triệu chứng rõ ngay lập tức.

Tác động lâu dài có thể thể hiện nhiều hơn ở hệ xương.

Kiểm tra thiếu canxi bằng cách nào?

Câu hỏi kiểm tra thiếu canxi bằng cách nào cần phân biệt giữa đánh giá hạ calcium máu cả đánh giá sức khỏe xương.

Xét nghiệm Calcium máu

Có thể xét nghiệm

• Total calcium calcium toàn phần
• Ionized calcium calcium ion hóa

Calcium ion hóa là dạng calcium có hoạt tính sinh học trong máu.

Tuy nhiên calcium toàn phần có thể chịu ảnh hưởng bởi albumin.

Do đó, trong một số trường hợp cần đánh giá cả albumin hoặc đo trực tiếp calcium ion hóa.

Xét nghiệm Vitamin D

Vitamin D có vai trò quan trọng trong hấp thu calcium.

Nếu thiếu vitamin D thì khả năng hấp thu calcium từ ruột có thể giảm.

Do đó, khi có vấn đề về calcium có thể cần đánh giá

25-hydroxyvitamin D – 25(OH)D

Đây là xét nghiệm thường được sử dụng đánh giá tình trạng vitamin D.

Xét nghiệm Magnesium và Phosphorus

Magnesium và phosphorus cũng liên quan đến cân bằng khoáng chất.

Thiếu magnesium nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hòa calcium.

Vì vậy, trong một số trường hợp, các xét nghiệm có thể bao gồm

• Magnesium
• Phosphorus
• Parathyroid hormone – PTH
• Chức năng thận

Đo mật độ xương

Nếu mục tiêu là đánh giá nguy cơ loãng xương hoặc hậu quả lâu dài của thiếu calcium có thể cần đo mật độ khoáng xương bằng phương pháp DXA.

Xét nghiệm này đặc biệt được quan tâm ở

• Người lớn tuổi
• Phụ nữ sau mãn kinh
• Người có nguy cơ loãng xương
• Người từng gãy xương do chấn thương nhẹ

Đo mật độ xương không trực tiếp cho biết hôm nay bạn ăn thiếu bao nhiêu calcium nhưng giúp đánh giá sức khỏe hệ xương.

Có thể tự kiểm tra thiếu Canxi tại nhà không?

Không có cách kiểm tra tại nhà đơn giản nào có thể xác định chính xác một người đang thiếu calcium.

Các mẹo như

• Quan sát móng
• Bấm móng tay
• Xem tóc
• Dựa vào chuột rút

không đủ độ chính xác.

Cách thực tế hơn là đánh giá

• Chế độ ăn hằng ngày có bao nhiêu calcium.
• Có yếu tố nguy cơ thiếu vitamin D hay không.
• Có triệu chứng bất thường hay không.
• Thực hiện xét nghiệm khi cần thiết.

Dấu hiệu thiếu sắt và canxi khác nhau thế nào?

Dấu hiệu thiếu sắt và canxi có một số biểu hiện dễ bị nhầm đặc biệt là mệt mỏi.

Thiếu sắt có thể gây

• Mệt
• Da nhợt
• Khó tập trung
• Đau đầu
• Hồi hộp
• Khó thở khi gắng sức
• Móng thay đổi

Trong khi hạ calcium có thể biểu hiện nhiều hơn qua

• Tê bì
• Chuột rút
• Co cơ
• Co thắt thần kinh cơ

Tuy nhiên, một người hoàn toàn có thể thiếu cả sắt và calcium nếu chế độ ăn không cân đối.

Do đó nếu nghi ngờ thiếu sắt, các xét nghiệm như hemoglobin và ferritin thường có giá trị hơn việc đoán từ triệu chứng.

Thiếu Canxi ăn gì?

Nếu thắc mắc thiếu canxi ăn gì nên ưu tiên nguồn calcium từ thực phẩm.

Sữa và chế phẩm từ sữa

Bao gồm

• Sữa
• Sữa chua
• Phô mai

Đây là nhóm thực phẩm cung cấp calcium thuận tiện thường có khả năng hấp thu tốt.

Cá nhỏ ăn cả xương

Một số loại cá nhỏ hoặc cá đóng hộp có xương mềm là nguồn calcium đáng chú ý.

Ví dụ

• Cá mòi
• Cá cơm
• Cá hồi đóng hộp có xương

Phần xương mềm chính là nguồn calcium lớn.

Đậu phụ

Đậu phụ có thể cung cấp lượng calcium đáng kể đặc biệt nếu được sản xuất với chất làm đông chứa calcium.

Do đó cần kiểm tra thành phần vì hàm lượng khác nhau giữa từng loại đậu phụ.

Rau xanh

Một số rau có thể đóng góp calcium như

• Cải thìa
• Cải xoăn
• Bông cải xanh

Tuy nhiên, khả năng hấp thu calcium khác nhau giữa các loại rau do thành phần oxalate và phytate.

Các loại hạt

Một số nguồn khác gồm

• Vừng
• Hạnh nhân
• Hạt chia

Các thực phẩm này còn cung cấp magnesium, chất béo và protein.

Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào các loại hạt nhằm đáp ứng toàn bộ nhu cầu calcium.

Người lớn thiếu Canxi nên uống gì?

Câu hỏi người lớn thiếu canxi nên uống gì phụ thuộc mức thiếu và chế độ ăn.

Có thể bắt đầu bằng

• Sữa
• Sữa chua uống
• Sữa đậu nành tăng cường calcium
• Đồ uống thực vật được tăng cường calcium

Nếu khẩu phần vẫn không đáp ứng đủ có thể cân nhắc sản phẩm bổ sung calcium.

Các dạng thường gặp gồm

• Calcium carbonate
• Calcium citrate
• Calcium lactate
• Calcium gluconate

Calcium Carbonate hay Calcium Citrate?

Calcium carbonate

• Khoảng 40% calcium nguyên tố
• Thường có giá hợp lý
• Nên dùng cùng thức ăn

Calcium citrate

• Khoảng 21% calcium nguyên tố
• Ít phụ thuộc acid dạ dày
• Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn

Người lớn tuổi hoặc người có lượng acid dạ dày thấp có thể quan tâm nhiều hơn đến calcium citrate.

Tuy nhiên lựa chọn còn phụ thuộc vào lượng calcium cần bổ sung và khả năng dung nạp.

Có nên uống Canxi D3?

Nhiều sản phẩm calcium phối hợp thêm vitamin D3.

Điều này hợp lý vì vitamin D hỗ trợ hấp thu calcium.

Tuy nhiên, không nên mặc định rằng cứ uống calcium thì cần thêm lượng lớn D3.

Cần kiểm tra tổng vitamin D từ

• Multivitamin
• Viên D3
• Sữa tăng cường
• Các sản phẩm calcium khác

Tránh sử dụng nhiều sản phẩm trùng thành phần mà không tính tổng liều.

Uống Canxi lúc nào?

Thời điểm phụ thuộc dạng calcium.

Calcium carbonate dùng cùng hoặc sau bữa ăn.

Calcium citrate có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.

Nếu lượng bổ sung calcium tương đối cao thường nên chia thành nhiều lần thay vì uống toàn bộ một lần.

Ngoài ra, không nên uống calcium đồng thời với

• Viên sắt
• Một số kháng sinh
• Levothyroxine

nếu hướng dẫn yêu cầu phải tách thời gian.

Bổ sung quá nhiều Canxi có nguy hiểm không?

Có thể.

Bổ sung lượng calcium quá cao kéo dài có thể gây

• Táo bón
• Đầy bụng
• Tăng calcium máu
• Tăng calcium niệu
• Sỏi thận ở một số người
• Tương tác với thuốc

Vì vậy mục tiêu nên là đáp ứng đủ nhu cầu chứ không phải càng nhiều càng tốt.

Khi nào cần đi kiểm tra?

Nên cân nhắc kiểm tra khi

• Chuột rút hay co cơ kéo dài
• Tê bì bất thường
• Có tiền sử loãng xương
• Gãy xương với chấn thương nhẹ
• Chế độ ăn thiếu calcium kéo dài
• Có bệnh thận
• Có bệnh tuyến cận giáp
• Đang dùng thuốc ảnh hưởng chuyển hóa calcium
• Có triệu chứng hạ calcium rõ rệt

Nếu xuất hiện co giật hay co thắt cơ nghiêm trọng hay rối loạn ý thức cần được đánh giá sớm.

7 dấu hiệu thiếu canxi có thể bao gồm tê bì, chuột rút, co cơ, yếu cơ, ảnh hưởng sức khỏe xương, một số thay đổi ở răng và trong trường hợp nặng có thể xuất hiện co giật hoặc rối loạn nhịp tim. Tuy nhiên phần lớn các triệu chứng này không đặc hiệu.

Vì vậy dấu hiệu thiếu canxi ở người lớn không nên được chẩn đoán chỉ dựa vào chuột rút, tóc rụng hay móng giòn.