Phân Sống Là Gì? Nguyên Nhân Phân Sống Ở Trẻ Sơ Sinh Và Cách Theo Dõi

Trong những tháng đầu đời, hình dạng, màu sắc và tần suất đi ngoài của trẻ có thể thay đổi khá nhiều. Một trong những tình trạng khiến nhiều cha mẹ lo lắng là phân lợn cợn, có nhầy, có bọt hay trông giống như thức ăn chưa được tiêu hóa hết. Vậy phân sống là gì, phân sống ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không và khi nào cần đưa trẻ đi kiểm tra? Việc hiểu đúng đặc điểm phân của trẻ sẽ giúp cha mẹ tránh lo lắng quá mức nhưng cũng không bỏ qua những dấu hiệu bất thường.

Phân sống là gì?

Phân sống là cách gọi thông thường dùng mô tả tình trạng trong phân còn xuất hiện các thành phần chưa được tiêu hóa hoặc hấp thu hoàn toàn. Ở trẻ lớn đã ăn dặm, cha mẹ có thể nhìn thấy những mẩu rau củ, hạt hoặc thức ăn còn lợn cợn trong phân.

Trong một số trường hợp, xét nghiệm phân có thể phát hiện lượng tinh bột, chất béo hoặc thành phần dinh dưỡng chưa được tiêu hóa hết.

Phân sống có thể có một số đặc điểm như

• Phân lỏng hoặc sền sệt.
• Có các hạt hoặc mảng lợn cợn.
• Có bọt.
• Có một ít chất nhầy.
• Màu vàng, vàng xanh hoặc xanh.
• Có thể thấy thức ăn chưa tiêu hết ở trẻ đã ăn dặm.

Tuy nhiên, không phải cứ nhìn thấy phân lợn cợn là có thể kết luận trẻ bị bệnh. Ở trẻ nhỏ đặc biệt là trẻ sơ sinh, hình thái phân vốn có thể rất khác so với người lớn.

Phân sống ở trẻ sơ sinh là như thế nào?

Phân sống ở trẻ sơ sinh thường được cha mẹ mô tả là phân có nhiều hạt nhỏ, lợn cợn, hơi loãng, có bọt hoặc đôi khi có một ít nhầy.

Ở trẻ sơ sinh bú mẹ hoàn toàn, phân thường có màu vàng mù tạt, mềm hoặc khá lỏng cả có những hạt nhỏ có thể chỉ là đặc điểm bình thường của phân trẻ bú mẹ không đồng nghĩa với việc trẻ đang gặp vấn đề tiêu hóa.

Ở giai đoạn đầu đời, hệ tiêu hóa và hệ men của trẻ vẫn đang hoàn thiện. Vì vậy khả năng tiêu hóa và hấp thu có thể chưa giống trẻ lớn hoặc người trưởng thành.

Điều quan trọng không chỉ là nhìn vào phân mà còn phải đánh giá toàn trạng của trẻ chẳng hạn trẻ có bú tốt hay không, có tăng cân phù hợp, có sốt, nôn, tiêu chảy hoặc quấy khóc bất thường hay không.

Nguyên nhân phân sống ở trẻ sơ sinh

Có nhiều yếu tố có thể khiến phân trẻ có vẻ lợn cợn hoặc bất thường.

Hệ tiêu hóa còn non nớt

Đây là một trong những nguyên nhân thường được nhắc đến ở trẻ nhỏ.

Trong những tháng đầu, hệ tiêu hóa vẫn tiếp tục phát triển. Khả năng tiết một số enzym và hấp thu dưỡng chất chưa hoàn thiện hoàn toàn nên hình thái phân có thể thay đổi.

Nếu trẻ vẫn bú tốt cả sinh hoạt bình thường và tăng cân phù hợp thì phân hơi lợn cợn không nhất thiết là dấu hiệu đáng lo.

Thay đổi chế độ ăn

Ở trẻ dùng sữa công thức, việc đổi loại sữa có thể khiến màu sắc, mùi và độ đặc của phân thay đổi.

Với trẻ bước vào thời kỳ ăn dặm, phân cũng thay đổi rõ rệt hơn. Một số mẩu thực phẩm đặc biệt là vỏ hoặc chất xơ từ rau củ có thể xuất hiện trong phân mà chưa được phân giải hoàn toàn.

Điều này có thể xảy ra bình thường vì hệ tiêu hóa của trẻ vẫn đang thích nghi với thức ăn mới.

Cho trẻ ăn dặm chưa phù hợp

Nếu cho trẻ làm quen với thức ăn đặc quá nhanh, lượng thức ăn quá nhiều hoặc cách chế biến chưa phù hợp với khả năng tiêu hóa, trẻ có thể xuất hiện thức ăn chưa tiêu hết trong phân.

Khi bắt đầu ăn dặm nên tăng dần lượng và độ thô của thực phẩm theo khả năng của trẻ thay vì thay đổi quá nhanh.

Rối loạn tiêu hóa hoặc nhiễm trùng

Nếu phân sống xuất hiện cùng tình trạng tiêu chảy nhiều lần, phân toàn nước, sốt, nôn hoặc trẻ mệt mỏi, nguyên nhân có thể không chỉ đơn thuần là hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện.

Một số trường hợp rối loạn tiêu hóa hoặc nhiễm trùng đường ruột có thể làm thay đổi hình dạng và tần suất đi ngoài của trẻ.

Vì vậy cần đánh giá các triệu chứng đi kèm thay vì chỉ quan sát riêng phân.

Phân sống ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Không phải trường hợp phân sống ở trẻ sơ sinh nào cũng nguy hiểm.

Nếu trẻ

• Vẫn bú bình thường.
• Tỉnh táo và sinh hoạt như thường ngày.
• Không sốt.
• Không nôn nhiều.
• Không tiêu chảy liên tục.
• Vẫn tăng cân phù hợp.

thì cha mẹ có thể tiếp tục theo dõi.

Ngược lại nếu tình trạng tiêu hóa kéo dài cả đi kèm bú kém hay chậm tăng cân, trẻ cần được đánh giá vì khả năng tiêu hóa hay hấp thu không tốt kéo dài có thể ảnh hưởng đến dinh dưỡng.

Phân lợn cợn có phải lúc nào cũng là phân sống?

Không.

Đây là điểm rất quan trọng vì nhiều cha mẹ nhìn thấy những hạt nhỏ trong phân trẻ bú mẹ và nghĩ ngay rằng trẻ bị đi phân sống.

Phân của trẻ bú mẹ có thể mềm, lỏng và có các hạt nhỏ giống hạt cải. Nếu trẻ vẫn khỏe mạnh và tăng cân tốt thì có thể là dạng phân sinh lý bình thường.

Sau khi trẻ ăn dặm, một số mẩu rau củ hoặc vỏ thực vật chưa tiêu hết cũng có thể xuất hiện trong phân không nhất thiết cho thấy trẻ bị kém hấp thu.

Trẻ đi phân xanh có phải phân sống không?

Phân xanh không đồng nghĩa với phân sống.

Màu phân ở trẻ có thể thay đổi do nhiều yếu tố như

• Sữa mẹ.
• Sữa công thức.
• Thực phẩm khi ăn dặm.
• Tốc độ thức ăn di chuyển qua đường ruột.

Vì vậy nếu phân chỉ chuyển sang màu xanh nhưng trẻ vẫn khỏe, bú tốt mà không có triệu chứng bất thường thì chưa thể dựa vào màu sắc để kết luận trẻ có vấn đề.

Điều cần chú ý hơn là phân có máu, phân trắng hoặc xám nhạt, phân đen kéo dài sau giai đoạn sơ sinh đầu tiên hoặc tiêu chảy rất nhiều.

Cha mẹ nên làm gì khi trẻ đi phân sống?

Nếu trẻ vẫn khỏe mạnh thì trước tiên cha mẹ nên theo dõi thay vì tự ý sử dụng các sản phẩm hoặc thuốc cho trẻ.

Có thể chú ý

• Theo dõi số lần đi ngoài.
• Quan sát màu và độ lỏng của phân.
• Theo dõi khả năng bú.
• Theo dõi cân nặng và sự phát triển.
• Ghi nhận việc vừa đổi sữa hoặc bắt đầu món ăn mới.
• Cho trẻ ăn dặm đúng độ tuổi và tăng lượng thức ăn từ từ.

Nếu trẻ đang bú mẹ không nên tự ý ngừng bú mẹ chỉ vì thấy phân lợn cợn.

Đối với trẻ ăn dặm nếu phân trở nên rất lỏng hoặc nhiều nhầy sau khi tăng lượng thức ăn mới có thể cần xem xét lại tốc độ giới thiệu thức ăn cả trao đổi với nhân viên y tế nếu tình trạng tiếp diễn.

Khi nào trẻ cần được đưa đi khám?

Cha mẹ nên liên hệ cơ sở y tế nếu trẻ có những biểu hiện bất thường như

• Phân có máu hoặc đỏ bất thường.
• Phân trắng, xám nhạt.
• Phân rất nhiều nhầy và kéo dài.
• Tiêu chảy toàn nước hay tăng số lần đi ngoài rõ rệt.
• Nôn nhiều.
• Sốt.
• Bú kém hoặc bỏ bú.
• Trẻ mệt, lừ đừ.
• Không tăng cân hoặc sụt cân.
• Có dấu hiệu mất nước.

Ở trẻ sơ sinh đặc biệt là trẻ còn rất nhỏ, những thay đổi đáng kể về ăn uống, phân hoặc trạng thái tỉnh táo nên được đánh giá sớm hơn so với trẻ lớn.

Có nên tự bổ sung men tiêu hóa cho trẻ đi phân sống?

Không nên tự động cho rằng trẻ đi phân sống là do thiếu men rồi tự mua men tiêu hóa hoặc các sản phẩm bổ sung.

Nguyên nhân làm phân thay đổi có thể rất khác nhau từ đặc điểm sinh lý bình thường cho đến chế độ ăn hoặc vấn đề tiêu hóa.

Do đó nếu tình trạng kéo dài hoặc trẻ có dấu hiệu bất thường cần xác định nguyên nhân trước khi sử dụng sản phẩm hỗ trợ.

Hiểu đúng phân sống là gì giúp cha mẹ tránh nhầm lẫn giữa một biểu hiện tiêu hóa thực sự và những đặc điểm phân bình thường ở trẻ nhỏ. Phân sống ở trẻ sơ sinh có thể liên quan đến hệ tiêu hóa còn đang hoàn thiện, sự thay đổi chế độ ăn hoặc một số rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên phân lợn cợn hay có màu vàng xanh không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bệnh lý. Điều quan trọng là theo dõi tổng thể tình trạng của trẻ đặc biệt là khả năng bú, tăng cân, số lần đi ngoài và những biểu hiện đi kèm. Nếu xuất hiện máu trong phân, tiêu chảy nhiều, sốt, nôn, bỏ bú hoặc trẻ có biểu hiện mệt bất thường, cha mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra để được đánh giá phù hợp.