Đạm gan là gì? Đạm gan có tác dụng gì và khi nào cần lưu ý

Trong quá trình chăm sóc người mắc bệnh gan, nhiều người thường nghe đến khái niệm đạm gan cả cho rằng là loại đạm chuyên dùng để bổ gan. Trên thực tế, cách gọi này thường liên quan đến các sản phẩm dinh dưỡng hoặc dung dịch acid amin được thiết kế riêng cho một số người bệnh gan đặc biệt trong những trường hợp cần kiểm soát thành phần protein và amino acid.

Vậy đạm gan là gì, đạm gan có tác dụng gì, ai có thể cần sử dụng và có nên tự mua về dùng hay không? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn.

Đạm gan là gì?

Đạm gan là cách gọi phổ biến dành cho các chế phẩm dinh dưỡng hoặc dung dịch acid amin được thiết kế phù hợp hơn với người có bệnh lý gan.

Tùy sản phẩm mà đạm gan có thể ở dạng

• Dung dịch truyền tĩnh mạch.
• Sản phẩm dinh dưỡng đường uống.
• Hỗn hợp acid amin chuyên biệt.
• Công thức có tỷ lệ acid amin phân nhánh cao hơn.
• Sản phẩm được điều chỉnh hàm lượng protein và năng lượng.

Điểm đáng chú ý là đạm gan không phải một loại thuốc duy nhất có công thức cố định. Mỗi sản phẩm có thể có thành phần, hàm lượng và chỉ định khác nhau.

Vì sao người bệnh gan cần quan tâm đến chất đạm?

Protein là dưỡng chất thiết yếu tham gia vào nhiều chức năng quan trọng của cơ thể như

• Xây dựng cơ bắp.
• Tạo enzyme.
• Tổng hợp hormone.
• Duy trì hệ miễn dịch.
• Tham gia sửa chữa mô.
• Hỗ trợ nhiều hoạt động chuyển hóa.

Gan đóng vai trò rất lớn trong quá trình chuyển hóa protein và amino acid. Khi chức năng gan suy giảm, quá trình này có thể bị ảnh hưởng.

Ở một số người bệnh gan mạn tính đặc biệt khi có mất khối cơ hoặc suy dinh dưỡng, việc cung cấp đủ protein vẫn rất quan trọng. Tuy nhiên, loại protein, lượng protein và cách phân bổ có thể cần điều chỉnh tùy tình trạng.

Do đó quan niệm bị bệnh gan thì phải kiêng hoàn toàn chất đạm là không chính xác.

Đạm gan có tác dụng gì?

Câu hỏi đạm gan có tác dụng gì cần được trả lời dựa trên từng loại sản phẩm.

Nhìn chung đạm gan có thể được sử dụng với những mục tiêu sau.

Hỗ trợ cung cấp amino acid

Amino acid là những đơn vị cấu tạo nên protein.

Một số sản phẩm dành cho người bệnh gan cung cấp hỗn hợp amino acid với tỷ lệ được điều chỉnh nhằm đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng trong những tình trạng cụ thể.

Hỗ trợ duy trì khối cơ

Người mắc bệnh gan mạn tính có thể gặp tình trạng giảm khối cơ, đặc biệt nếu ăn uống kém hoặc nhu cầu năng lượng tăng.

Cung cấp đủ protein và năng lượng có thể hỗ trợ duy trì khối cơ khi nằm trong một kế hoạch dinh dưỡng phù hợp.

Hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng

Suy dinh dưỡng là vấn đề có thể gặp ở người mắc bệnh gan tiến triển.

Một số nguyên nhân gồm

• Chán ăn.
• Buồn nôn.
• Ăn nhanh no.
• Rối loạn tiêu hóa.
• Tăng nhu cầu năng lượng.
• Hạn chế ăn uống không hợp lý.

Sản phẩm đạm gan có thể được cân nhắc nhằm hỗ trợ bổ sung dinh dưỡng trong những trường hợp người bệnh không đáp ứng đủ nhu cầu qua bữa ăn thông thường.

Đạm gan và acid amin phân nhánh BCAA

Một số sản phẩm đạm gan thường được nhắc đến cùng với BCAA viết tắt của branched-chain amino acids tức acid amin chuỗi nhánh.

BCAA gồm ba acid amin

• Leucine.
• Isoleucine.
• Valine.

Ở một số bệnh nhân gan mạn tính, tỷ lệ giữa BCAA và một số nhóm amino acid khác có thể thay đổi.

Do đó, một số công thức chuyên biệt được thiết kế với tỷ lệ BCAA cao hơn.

Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc bệnh gan đều cần bổ sung BCAA. Việc sử dụng cần dựa trên đánh giá dinh dưỡng và tình trạng bệnh cụ thể.

Đạm gan có phải thuốc bổ gan không?

Không.

Đây là điểm rất dễ bị nhầm lẫn.

Đạm gan chủ yếu liên quan đến dinh dưỡng với bổ sung amino acid chứ không phải sản phẩm có tác dụng trực tiếp làm sạch gan hay phục hồi gan theo nghĩa đơn giản.

Sản phẩm không thay thế cho

• Điều trị nguyên nhân bệnh gan.
• Kiểm soát viêm gan virus.
• Cai rượu bia.
• Kiểm soát cân nặng.
• Điều trị biến chứng xơ gan.
• Theo dõi chức năng gan định kỳ.

Do đó, nếu chỉ uống hay truyền đạm gan mà không xử lý nguyên nhân nền, hiệu quả sẽ rất hạn chế.

Khi nào có thể cần sử dụng đạm gan?

Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể cân nhắc sản phẩm chuyên biệt trong một số trường hợp như

• Người bệnh gan mạn ăn uống kém.
• Có dấu hiệu suy dinh dưỡng.
• Giảm khối cơ.
• Không đáp ứng đủ protein qua thức ăn.
• Có nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt.
• Không thể ăn uống đầy đủ trong một khoảng thời gian.
• Một số trường hợp cần dinh dưỡng tĩnh mạch.

Quyết định sử dụng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như

• Mức độ tổn thương gan.
• Có xơ gan hay không.
• Có bệnh não gan hay không.
• Tình trạng dinh dưỡng.
• Chức năng thận.
• Cân nặng.
• Tổng năng lượng ăn vào.
• Các bệnh kèm theo.

Người xơ gan có nên ăn nhiều đạm không?

Không thể áp dụng một câu trả lời chung cho tất cả mọi người.

Trước đây, người mắc xơ gan thường được khuyên hạn chế đạm mạnh vì lo ngại tăng nguy cơ bệnh não gan. Tuy nhiên, nếu giảm đạm quá mức, người bệnh có thể bị mất cơ và suy dinh dưỡng nặng hơn.

Hiện nay, nguyên tắc quan trọng hơn là đảm bảo lượng protein phù hợp cả lựa chọn nguồn protein hợp lý.

Tùy tình trạng mà người bệnh có thể được hướng dẫn ưu tiên

• Đạm thực vật.
• Sữa và sản phẩm từ sữa phù hợp.
• Cá.
• Trứng.
• Thịt nạc với lượng vừa phải.
• Các sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt.

Nếu xuất hiện bệnh não gan thì chế độ ăn có thể cần điều chỉnh riêng dưới hướng dẫn của bác sĩ.

Đạm gan dạng truyền là gì?

Một số loại đạm gan được sản xuất dưới dạng dung dịch truyền tĩnh mạch chứa hỗn hợp amino acid.

Những sản phẩm này thường được sử dụng khi người bệnh

• Không thể ăn uống.
• Không sử dụng được đường tiêu hóa đầy đủ.
• Cần hỗ trợ dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch.
• Có chỉ định chuyên biệt từ bác sĩ.

Dung dịch truyền đi trực tiếp vào tuần hoàn nên cần được sử dụng tại cơ sở y tế hay dưới sự giám sát chuyên môn.

Không nên tự mua về truyền tại nhà chỉ vì người bệnh mệt hoặc ăn uống kém.

Đạm gan dạng uống có gì khác?

Đạm gan dạng uống thường là sản phẩm dinh dưỡng được thiết kế bổ sung protein, amino acid và năng lượng.

Ưu điểm là dễ sử dụng hơn so với truyền tĩnh mạch nếu đường tiêu hóa vẫn hoạt động bình thường.

Sản phẩm có thể được dùng như

• Bữa phụ.
• Phần bổ sung cho bữa chính.
• Nguồn protein thêm trong ngày.

Tuy nhiên tổng lượng protein vẫn phải được tính trong toàn bộ khẩu phần.

Nếu vừa uống sản phẩm đạm gan vừa ăn nhiều thịt, cá, trứng mà không kiểm soát tổng lượng, chế độ dinh dưỡng có thể không còn phù hợp.

Đạm gan có dùng được cho người khỏe mạnh không?

Không nên sử dụng sản phẩm chuyên biệt chỉ vì muốn bổ gan.

Người khỏe mạnh có thể đáp ứng nhu cầu protein từ thực phẩm thông thường như

• Thịt.
• Cá.
• Trứng.
• Sữa.
• Đậu.
• Hạt.

Các sản phẩm dành cho bệnh lý gan được thiết kế dựa trên nhu cầu đặc biệt thường không cần thiết đối với người khỏe mạnh.

Nếu mục tiêu chỉ là tăng protein thì có nhiều lựa chọn đơn giản cả phù hợp hơn.

Có nên uống đạm gan khi men gan cao?

Không nên tự quyết định chỉ dựa trên chỉ số men gan.

Men gan tăng có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như

• Gan nhiễm mỡ.
• Rượu bia.
• Viêm gan virus.
• Thuốc.
• Thực phẩm bổ sung.
• Một số bệnh lý chuyển hóa.

Việc có cần bổ sung đạm chuyên biệt hay không phụ thuộc vào tình trạng dinh dưỡng và bệnh gan tổng thể không chỉ dựa vào ALT hoặc AST.

Nếu men gan tăng kéo dài nên tìm nguyên nhân trước.

Có nên truyền đạm gan khi mệt?

Không.

Cảm giác mệt không phải chỉ định để truyền đạm gan.

Mệt mỏi có thể liên quan đến

• Thiếu ngủ.
• Thiếu máu.
• Nhiễm trùng.
• Mất nước.
• Rối loạn đường huyết.
• Bệnh tim.
• Bệnh gan.
• Bệnh thận.
• Căng thẳng.

Truyền amino acid không giải quyết được tất cả những nguyên nhân này.

Ngược lại, truyền không đúng chỉ định còn có thể gây phản ứng bất lợi hay làm tăng gánh nặng chuyển hóa.

Những rủi ro khi tự ý dùng đạm gan

Sử dụng sản phẩm không phù hợp có thể gây ra một số vấn đề.

Với dạng truyền nguy cơ có thể gồm

• Dị ứng.
• Nhiễm trùng.
• Viêm tĩnh mạch.
• Quá tải dịch.
• Rối loạn điện giải.
• Rối loạn chuyển hóa.

Với dạng uống thì nếu dùng quá nhiều có thể làm tổng năng lượng và protein vượt nhu cầu.

Ở người có bệnh thận kèm theo, việc tăng protein còn cần được cân nhắc kỹ hơn.

Chế độ ăn cho người bệnh gan nên chú ý gì?

Bên cạnh việc tìm hiểu đạm gan có tác dụng gì, người bệnh nên chú ý toàn bộ chế độ dinh dưỡng.

Một số nguyên tắc thường được quan tâm gồm

• Đảm bảo đủ năng lượng.
• Không tự kiêng đạm quá mức.
• Chia nhỏ bữa nếu nhanh no.
• Hạn chế rượu bia.
• Giảm muối nếu có phù hoặc cổ trướng theo hướng dẫn.
• Bổ sung rau và thực phẩm phù hợp.
• Duy trì khối cơ bằng vận động phù hợp khi có thể.

Chế độ ăn cần cá nhân hóa dựa trên từng giai đoạn bệnh.

Khi nào nên gặp chuyên gia dinh dưỡng?

Người bệnh gan nên được tư vấn dinh dưỡng chuyên sâu nếu có

• Giảm cân không chủ ý.
• Teo cơ.
• Ăn uống kém kéo dài.
• Xơ gan.
• Cổ trướng.
• Bệnh não gan.
• Nhiều bệnh nền đi kèm.
• Khó xác định lượng protein nên ăn.

Một kế hoạch cá nhân hóa thường phù hợp hơn nhiều so với việc tự mua các sản phẩm gắn nhãn đạm gan về sử dụng.

Đạm gan là cách gọi phổ biến của các sản phẩm dinh dưỡng hoặc hỗn hợp amino acid được thiết kế cho một số người có bệnh lý gan. Sản phẩm có thể ở dạng uống hay truyền tĩnh mạch thường được điều chỉnh về thành phần amino acid phù hợp hơn với nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt.

Với câu hỏi đạm gan có tác dụng gì, mục tiêu chính thường là hỗ trợ cung cấp protein và amino acid duy trì khối cơ cả hạn chế suy dinh dưỡng ở những người bệnh phù hợp. Đạm gan không phải thuốc bổ gan và không có tác dụng thay thế việc điều trị nguyên nhân gây bệnh.