Đá đỏ Quỳ Châu và cơn sốt đá quý năm 1991

Đá đỏ Quỳ Châu là tên gọi gắn với vùng đá quý nổi tiếng ở Quỳ Châu, Nghệ An đặc biệt là khu vực Châu Bình. Nơi đây từng được biết đến với các mỏ ruby và sapphire có chất lượng cao. Nhưng khi nhắc đến đá đỏ Quỳ Châu năm 91, người ta không chỉ nhớ tới những viên ruby có giá trị lớn mà còn nhớ đến một giai đoạn khai thác tự phát đầy hỗn loạn, những cuộc đổi đời nhanh chóng và cả những vụ tai nạn nghiêm trọng.

Cơn sốt đá đỏ diễn ra mạnh nhất vào khoảng năm 1990–1991, khi thông tin về việc người dân đào được đá quý rồi bán với giá rất cao lan rộng. Hàng vạn người từ nhiều tỉnh thành đã đổ về Quỳ Châu với hy vọng tìm thấy một viên đá đủ để thay đổi cuộc đời.

Đá đỏ Quỳ Châu thực chất là đá gì?

Tên gọi đá đỏ Quỳ Châu thường được người dân sử dụng để chỉ ruby khai thác tại khu vực Quỳ Châu. Ruby là biến thể màu đỏ của khoáng vật corundum. Màu đỏ đặc trưng chủ yếu liên quan đến sự hiện diện của nguyên tố crom trong cấu trúc tinh thể.

Ngoài ruby, vùng Châu Bình còn được ghi nhận có sapphire. Các tài liệu về khu mỏ đồi Tỷ – khe Mét cho thấy là vùng có triển vọng ruby và sapphire từ trước giai đoạn bùng nổ khai thác tự phát.

Ruby Quỳ Châu từng được đánh giá cao về màu sắc và chất lượng. Một số tài liệu được báo chí dẫn lại nhận định ruby tại đây có chất lượng đẹp có thể so sánh với ruby từ vùng Mogok nổi tiếng của Myanmar. Một viên ruby khai thác tại Châu Bình từng được bán đấu giá với giá 560.000 USD vào năm 1994.

Tuy nhiên, không thể mặc định mọi viên đá đỏ tìm thấy ở Quỳ Châu đều là ruby quý. Giá trị của đá còn phụ thuộc vào màu sắc, độ trong, kích thước, tạp chất, vết nứt, khả năng chế tác và việc đá có bị xử lý hay không.

Vì sao đá đỏ Quỳ Châu năm 91 tạo thành một cơn sốt?

Giai đoạn 1990–1991, thông tin về những người đào được ruby bán với giá hàng trăm triệu hay thậm chí hàng tỷ đồng lan truyền nhanh chóng.

Ở thời điểm đó là những khoản tiền đặc biệt lớn. Những câu chuyện đổi đời trong thời gian rất ngắn khiến dòng người từ nhiều nơi đổ về Châu Bình.

Theo các ghi chép báo chí, vào cao điểm tháng 3/1991, các khu vực khai thác tại Châu Bình đông nghịt người. Rừng, ruộng và nhiều khu đất bị đào xới liên tục để tìm đá.

Người ta đào hố sâu, khoét đất theo kiểu hàm ếch rồi đưa đất lên sàng, rửa và đãi để tìm những viên đá đỏ nhỏ nằm lẫn bên trong.

Một số khu vực trở nên nổi tiếng vì có người đào được đá quý giá trị cao. Trong đó, cái tên đồi Tỷ được hình thành từ những lời truyền miệng về các viên đá bán được tới hàng tỷ đồng.

Những thương vụ bạc tỷ giữa vùng đá đỏ

Đá đỏ Quỳ Châu năm 91 gắn với nhiều câu chuyện mua bán có giá trị rất lớn so với mặt bằng thu nhập lúc bấy giờ.

Một người buôn đá được Báo Thanh Niên ghi lại từng mua một viên đá vào giữa năm 1991 với giá khoảng 45 triệu đồng. Sau khi mang ra Hà Nội, viên đá được bán với giá 100 triệu đồng. Cuối năm đó, người này tiếp tục mua một viên khác với giá 150 triệu đồng và bán lại được 320 triệu đồng.

Những thương vụ như vậy khiến nghề đào và buôn đá quý càng trở nên hấp dẫn.

Có người từ những gia đình bình thường nhanh chóng sở hữu số tiền rất lớn. Nhưng cũng có người mất toàn bộ tài sản chỉ sau một vài giao dịch.

Thị trường đá đỏ lúc đó chưa có hệ thống kiểm định phổ biến như hiện nay. Người mua chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, đèn soi và khả năng quan sát cũng là môi trường thuận lợi cho đá giả và những chiêu trò lừa đảo xuất hiện.

Đá giả và những cuộc đổi đời ngược

Cùng với dòng tiền lớn là hàng loạt rủi ro.

Báo chí từng ghi nhận trường hợp một thương nhân mua đá tại đồi Tỷ rồi bán lại thu lợi gần 1 tỷ đồng. Sau đó người này tiếp tục đầu tư toàn bộ tiền vào một lô đá được cho là rất đẹp nhưng cuối cùng phát hiện đó là đá giả và mất gần như toàn bộ tài sản.

Một câu chuyện khác được Tiền Phong ghi lại cũng cho thấy có người mua lô đá với giá 300 triệu đồng bán được 1,9 tỷ đồng nhưng sau đó lại mất sạch tiền khi mua phải đá công nghiệp giả ruby.

Những trường hợp này phản ánh một đặc điểm rất rõ của thời kỳ sốt đá lợi nhuận có thể rất cao nhưng rủi ro cũng cực lớn.

Thảm kịch tại đồi Tỷ năm 1991

Mặt tối nghiêm trọng nhất của cơn sốt đá đỏ Quỳ Châu năm 91 là những vụ sập hầm khiến nhiều người thiệt mạng.

Theo lời kể của nhân chứng được Báo Thanh Niên ghi lại, vào chiều ngày 8/3/1991, khi hàng trăm người đang đào tìm đá tại một hố sâu ở đồi Tỷ, đất đá phía trên bất ngờ sạt xuống. Sau nhiều ngày tìm kiếm, hơn 70 thi thể được đưa lên.

Một số nguồn báo chí khác ghi nhận con số nạn nhân khác nhau cho thấy số người thiệt mạng chính xác trong giai đoạn hỗn loạn này không hoàn toàn thống nhất giữa các nguồn. Vì vậy thận trọng nhất là xác định là một tai nạn đặc biệt nghiêm trọng khiến hàng chục người chết.

Điều đáng chú ý là sau tai nạn, hoạt động đào đá vẫn tiếp tục. Khát vọng tìm được một viên ruby có giá trị lớn khiến nhiều người chấp nhận rủi ro rất cao.

Cơn sốt đá đỏ ảnh hưởng đến Quỳ Châu như thế nào?

Làn sóng khai thác tự phát tạo ra những thay đổi rất lớn tại Châu Bình.

Hàng nghìn người cùng đào bới khiến rừng bị chặt phá, đất đai bị xới tung và nhiều khu vực bị biến dạng. Có nơi sau quá trình đào sâu và sạt lở đã hình thành hồ nước.

Nhiều người dân địa phương bỏ công việc sản xuất thông thường để đi tìm đá. Báo chí ghi lại tình trạng gia súc không được chăm sóc, đất nông nghiệp bị đào bới và đời sống xã hội bị đảo lộn.

Tình hình phức tạp đến mức chính quyền phải huy động lực lượng để kiểm soát hoạt động khai thác. Đến khoảng năm 1992, tình trạng khai thác tự phát quy mô lớn mới dần được kiểm soát.

Đá đỏ Quỳ Châu hiện nay còn giá trị không?

Giá trị địa chất của khu vực Châu Bình không biến mất sau cơn sốt năm 1991.

Các tài liệu thăm dò gần đây vẫn đề cập đến mỏ ruby – sapphire tại khu vực đồi Tỷ – khe Mét. Tuy nhiên trữ lượng thực tế và hiệu quả khai thác vẫn là vấn đề cần được đánh giá bằng khảo sát địa chất và hoạt động thăm dò chính thức.

Vì vậy, câu chuyện Quỳ Châu vẫn còn rất nhiều ruby không nên được khẳng định chỉ dựa trên những lời truyền miệng từ thời sốt đá.

Giá đá đỏ Quỳ Châu được xác định như thế nào?

Không thể định giá ruby Quỳ Châu chỉ dựa vào nơi khai thác.

Một viên ruby tự nhiên thường được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố

• Màu sắc và độ bão hòa màu.
• Độ trong và tạp chất bên trong.
• Kích thước và trọng lượng.
• Chất lượng giác cắt.
• Mức độ nứt vỡ.
• Việc đá đã qua xử lý nhiệt hay xử lý khác.
• Nguồn gốc được chứng minh bằng kiểm định.

Những viên ruby có màu đỏ đẹp, độ trong cao và kích thước lớn có thể rất có giá trị. Ngược lại đá đỏ đục có nhiều vết nứt hoặc chất lượng thấp có thể có giá thấp hơn rất nhiều.

Nếu gặp một viên đá được giới thiệu là đá đỏ Quỳ Châu, cách đáng tin cậy nhất không phải là soi đèn hay nghe câu chuyện về nguồn gốc mà là mang đến phòng giám định đá quý có năng lực xác định thành phần và các dấu hiệu xử lý.

Đá đỏ Quỳ Châu năm 91 một giai đoạn khó quên

Nhắc đến đá đỏ Quỳ Châu thì ruby chỉ là một phần của câu chuyện. Cơn sốt đá đỏ Quỳ Châu năm 91 còn phản ánh sức hút rất lớn của cơ hội làm giàu nhanh trong một giai đoạn thị trường đá quý còn thiếu kiểm soát.

Có người đổi đời nhờ một viên đá. Có người kiếm được hàng tỷ đồng rồi nhanh chóng trắng tay. Nghiêm trọng hơn, nhiều người đã mất mạng trong những hố khai thác tự phát.

Sau hơn ba thập kỷ, Quỳ Châu vẫn được nhắc đến như một vùng đá quý đặc biệt của Việt Nam. Nhưng giá trị lớn nhất mà giai đoạn năm 1991 để lại không chỉ là những viên ruby nổi tiếng mà còn là bài học về khai thác tài nguyên, an toàn lao động cả rủi ro của những cơn sốt làm giàu thiếu kiểm soát.

Tag đá đỏ sky