Blog
Mẹ em phải bón phân hóa học ở ngoài đồng là gì? Mẹo nhớ tên 10 ankan đầu tiên
Trong quá trình học Hóa học hữu cơ, học sinh thường phải ghi nhớ tên gọi của các hợp chất thuộc dãy đồng đẳng ankan. Để việc học trở nên dễ dàng hơn, nhiều thế hệ học sinh đã truyền nhau câu mẹo Mẹ em phải bón phân hóa học ở ngoài đồng không phải một câu nói về nông nghiệp mà là cách ghi nhớ thứ tự các tiếp đầu ngữ Met, Et, Prop, But, Pent, Hex, Hept, Oct, Non và Dec. Bài viết dưới đây sẽ giải thích chi tiết ý nghĩa của câu này cả hướng dẫn cách áp dụng vào việc học danh pháp Hóa hữu cơ.
Mẹ em phải bón phân hóa học ở ngoài đồng nghĩa là gì?
Câu Mẹ em phải bón phân hóa học ở ngoài đồng là một câu ghi nhớ hay mnemonic được học sinh sử dụng học thứ tự 10 tiếp đầu ngữ đầu tiên trong danh pháp hợp chất hữu cơ.
Các từ trong câu tương ứng với
- Mẹ → Met
- Em → Et
- Phải → Prop
- Bón → But
- Phân → Pent
- Hóa → Hex
- Học → Hept
- Ở → Oct
- Ngoài → Non
- Đồng → Dec
Nhờ lấy chữ hoặc âm đầu tương ứng, học sinh có thể nhớ nhanh chuỗi
Met – Et – Prop – But – Pent – Hex – Hept – Oct – Non – Dec.
Đây chính là các tiếp đầu ngữ gắn với số nguyên tử carbon từ 1 đến 10 trong nhiều hợp chất hữu cơ. Câu mẹo được sử dụng khá phổ biến trong các tài liệu chia sẻ phương pháp học Hóa.
Câu này dùng để học phần kiến thức nào?
Câu Mẹ em phải bón phân hóa học ở ngoài đồng thường được sử dụng khi học danh pháp ankan và danh pháp hữu cơ cơ bản.
Mười ankan đầu tiên trong dãy đồng đẳng có tên
| Số nguyên tử C | Tên ankan | Tiếp đầu ngữ |
|---|---|---|
| 1 | Metan | Met- |
| 2 | Etan | Et- |
| 3 | Propan | Prop- |
| 4 | Butan | But- |
| 5 | Pentan | Pent- |
| 6 | Hexan | Hex- |
| 7 | Heptan | Hept- |
| 8 | Octan | Oct- |
| 9 | Nonan | Non- |
| 10 | Decan | Dec- |
Dãy này cũng được ghi nhận trong các tài liệu hướng dẫn học danh pháp hữu cơ trong đó câu trên được sử dụng làm mẹo nhớ thứ tự.
Công thức chung của ankan
Ankan là hydrocarbon no mạch hở, trong phân tử chỉ có các liên kết đơn giữa các nguyên tử carbon.
Công thức chung
CₙH₂ₙ₊₂ với n ≥ 1.
Ví dụ
- n = 1 → CH₄ → metan.
- n = 2 → C₂H₆ → etan.
- n = 3 → C₃H₈ → propan.
- n = 4 → C₄H₁₀ → butan.
Khi số nguyên tử carbon tăng lên thì tiếp đầu ngữ thay đổi theo thứ tự đã học bằng câu Mẹ em phải bón phân hóa học ở ngoài đồng.
Cách liên hệ từng từ với từng ankan
Để ghi nhớ lâu hơn người học không nên chỉ học thuộc câu mà nên liên hệ trực tiếp từng từ với số carbon.
Mẹ – Metan – 1 carbon
Từ Mẹ giúp nhớ Met-.
Metan có công thức
CH₄
Đây là ankan đơn giản nhất, chỉ có một nguyên tử carbon.
Em – Etan – 2 carbon
Em tương ứng với Et-.
Etan
C₂H₆
Phải – Propan – 3 carbon
Phải gợi nhớ Prop-.
Propan
C₃H₈
Bón – Butan – 4 carbon
Bón tương ứng với But-.
Butan
C₄H₁₀
Phân – Pentan – 5 carbon
Phân giúp nhớ Pent-.
Pentan
C₅H₁₂
Hóa – Hexan – 6 carbon
Hóa liên hệ với Hex-.
Hexan
C₆H₁₄
Học – Heptan – 7 carbon
Học tương ứng với Hept-.
Heptan
C₇H₁₆
Ở – Octan – 8 carbon
Ở giúp nhớ Oct-.
Octan
C₈H₁₈
Đây cũng là tên quen thuộc khi nhắc đến chỉ số octan của xăng dù khái niệm chỉ số octan không đơn giản chỉ là hàm lượng octan.
Ngoài – Nonan – 9 carbon
Ngoài gợi nhớ Non-.
Nonan
C₉H₂₀
Đồng – Decan – 10 carbon
Đồng tương ứng với Dec-.
Decan
C₁₀H₂₂
Vì sao cần nhớ các tiếp đầu ngữ này?
Các tiếp đầu ngữ Met, Et, Prop, But, Pent, Hex, Hept, Oct, Non và Dec không chỉ xuất hiện khi gọi tên ankan.
Chúng còn được dùng rộng rãi trong danh pháp Hóa hữu cơ.
Ví dụ
- Propan → 3 carbon.
- Propanol → mạch chính có 3 carbon.
- Butanone → 4 carbon.
- Pentanoic acid → 5 carbon.
- Hexene → 6 carbon.
Vì vậy nếu nhớ chắc 10 tiếp đầu ngữ cơ bản, người học sẽ thuận lợi hơn khi tiếp cận nhiều nhóm hợp chất hữu cơ khác.
Cách nhớ tên ankan bằng số
Ngoài câu Mẹ em phải bón phân hóa học ở ngoài đồng người học có thể gắn trực tiếp mỗi tiếp đầu ngữ với con số.
Có thể ghi thành chuỗi
1 Met – 2 Et – 3 Prop – 4 But – 5 Pent – 6 Hex – 7 Hept – 8 Oct – 9 Non – 10 Dec.
Một cách học hiệu quả là sử dụng flashcard.
Mặt trước ghi
7 carbon
Mặt sau ghi
Hept-
Sau đó đảo chiều
Oct- → ? carbon
Đáp án là 8.
Luyện theo hai chiều giúp ghi nhớ tốt hơn việc chỉ đọc thuộc lòng.
Một số câu mẹo khác để nhớ dãy ankan
Ngoài Mẹ em phải bón phân hóa học ở ngoài đồng còn có nhiều phiên bản được truyền lại trong cộng đồng học sinh.
Chẳng hạn tài liệu học Hóa từng ghi nhận các câu như
- Mẹ em phải bưng phở hì hụp ở ngoài đường.
- Mắt em phai buồn phút hoàng hôn ở nơi đó.
Mục đích chung vẫn là giúp nhớ chuỗi Met – Et – Prop – But – Pent – Hex – Hept – Oct – Non – Dec.
Người học có thể chọn câu nào cảm thấy dễ nhớ nhất hoặc tự sáng tạo một câu mới.
Cách gọi tên ankan mạch thẳng
Khi ankan có mạch carbon không phân nhánh, việc gọi tên khá đơn giản.
Tên được tạo từ
Tiếp đầu ngữ chỉ số carbon + an
Ví dụ
- CH₄ → met + an → metan.
- C₂H₆ → et + an → etan.
- C₅H₁₂ → pent + an → pentan.
- C₈H₁₈ → oct + an → octan.
Khi bắt đầu xuất hiện nhánh, cách gọi tên phức tạp hơn vì cần xác định mạch chính, vị trí nhánh và tên nhóm thế.
Cách áp dụng mẹo nhớ khi làm bài tập
Giả sử đề hỏi
Ankan có 7 nguyên tử carbon có tên là gì?
Bạn có thể nhớ lại
Mẹ – Em – Phải – Bón – Phân – Hóa – Học
Từ thứ 7 là Học tương ứng với Hept-.
Do đó ankan là heptan.
Hoặc đề hỏi
Octan có bao nhiêu nguyên tử carbon?
Trong chuỗi, Ở là từ thứ 8 và tương ứng Oct- nên octan có 8 nguyên tử carbon.
Khi luyện tập nhiều lần, bạn sẽ không còn cần đọc lại cả câu mà có thể nhớ trực tiếp số carbon.
Đừng chỉ học thuộc câu mẹo
Các câu ghi nhớ giúp học nhanh nhưng không thể thay thế việc hiểu bản chất.
Người học vẫn cần hiểu
- Ankan là gì.
- Công thức chung của ankan.
- Cách xác định mạch carbon.
- Cách gọi tên mạch chính.
- Cách đánh số carbon.
- Cách xác định nhánh.
- Quy tắc gọi tên hợp chất hữu cơ.
Ví dụ nhớ Pent tương ứng 5 carbon là bước đầu. Khi gặp một hợp chất phân nhánh, người học còn phải xác định mạch chính có thực sự chứa 5 carbon hay không trước khi chọn tên pentan.
Một số lỗi thường gặp khi học danh pháp ankan
Lỗi đầu tiên là nhầm thứ tự Prop và But.
Cần nhớ
- Prop = 3.
- But = 4.
Lỗi thứ hai là viết sai Pent thành Pen trong tên hoàn chỉnh. Pen đôi khi xuất hiện trong câu mẹo rút gọn nhưng tên hydrocarbon đúng là pentan.
Lỗi tiếp theo là nhầm Hept và Hex
- Hex = 6.
- Hept = 7.
Bạn có thể liên hệ hexagon là hình lục giác có 6 cạnh để nhớ Hex = 6.
Mẹo để học Hóa hữu cơ dễ hơn
Thay vì học thuộc từng kiến thức riêng lẻ hãy tạo mối liên hệ giữa các phần.
Ví dụ khi học
C₆H₁₄
hãy tự hỏi
- Có bao nhiêu carbon? → 6.
- Tiếp đầu ngữ nào? → Hex.
- Đây là ankan → thêm an.
- Tên → Hexan.
Sau đó tiếp tục với các chất có 7, 8 hoặc 9 carbon.
Làm nhiều bài tập sẽ giúp những tiếp đầu ngữ này trở thành phản xạ thay vì phải nhớ máy móc.
Mẹ em phải bón phân hóa học ở ngoài đồng có phải kiến thức chính thức không?
Không. Đây chỉ là một câu mẹo ghi nhớ chứ không phải quy tắc danh pháp chính thức.
Nội dung cần ghi nhớ thực sự là chuỗi tiếp đầu ngữ
Met – Et – Prop – But – Pent – Hex – Hept – Oct – Non – Dec.
Câu mẹo chỉ đóng vai trò giúp người học nhớ thứ tự nhanh hơn. Các tài liệu học tập và diễn đàn Hóa học đã lưu truyền câu này từ nhiều năm như một kỹ thuật ghi nhớ.
Câu Mẹ em phải bón phân hóa học ở ngoài đồng là một mẹo học Hóa hữu cơ giúp ghi nhớ thứ tự 10 tiếp đầu ngữ đầu tiên Met – Et – Prop – But – Pent – Hex – Hept – Oct – Non – Dec. Các tiếp đầu ngữ tương ứng với mạch carbon có từ 1 đến 10 nguyên tử là kiến thức nền tảng khi học danh pháp hữu cơ.
Câu mẹo đặc biệt hữu ích với người mới học vì biến một chuỗi thuật ngữ khó nhớ thành một câu tiếng Việt quen thuộc. Tuy nhiên để làm tốt bài tập thì học sinh nên kết hợp câu ghi nhớ với công thức chung của ankan, cách xác định số carbon và thực hành gọi tên thường xuyên.
