Blog
Cách Viết Đoạn Văn Phân Tích Nhân Vật Dàn Ý Và Hướng Dẫn Chi Tiết
Trong chương trình Ngữ văn, dạng bài phân tích nhân vật xuất hiện khá thường xuyên ở cả cấp THCS và THPT là dạng bài yêu cầu người viết không chỉ kể lại những gì nhân vật đã làm mà còn phải nhận xét, lý giải và làm nổi bật tính cách, phẩm chất, tâm lý cũng như vai trò của nhân vật trong tác phẩm. Vì vậy để viết tốt một đoạn văn phân tích nhân vật hay viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật, học sinh cần nắm chắc cách lập dàn ý, chọn dẫn chứng cả triển khai luận điểm hợp lý.
Đoạn văn phân tích nhân vật là gì?
Đoạn văn phân tích nhân vật là một đoạn văn tập trung làm rõ một hoặc một số đặc điểm nổi bật của nhân vật trong tác phẩm văn học. Người viết cần dựa vào các chi tiết như ngoại hình, lời nói, hành động, suy nghĩ, hoàn cảnh sống, mối quan hệ với những nhân vật khác để đưa ra nhận xét.
Khác với kể chuyện, phân tích nhân vật đòi hỏi người viết phải trả lời được các câu hỏi như
- Nhân vật có đặc điểm gì nổi bật?
- Những chi tiết nào thể hiện đặc điểm đó?
- Vì sao nhân vật lại có cách suy nghĩ hoặc hành động như vậy?
- Qua nhân vật, tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì?
Một đoạn văn phân tích tốt cần có luận điểm rõ ràng dẫn chứng tiêu biểu và phần nhận xét cả đánh giá hợp lý.
Dàn ý đoạn văn phân tích nhân vật
Việc xây dựng dàn ý đoạn văn phân tích nhân vật giúp người viết tránh lan man cả biết rõ mình cần triển khai những ý nào. Một dàn ý cơ bản có thể gồm ba phần.
Mở đoạn
Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm, tác giả và nhân vật cần phân tích. Sau đó nêu đặc điểm chính của nhân vật.
Ví dụ
Trong truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao, Lão Hạc là một người nông dân nghèo nhưng giàu lòng yêu thương có lòng tự trọng và phẩm chất đáng quý.
Thân đoạn
Đây là phần quan trọng nhất của đoạn văn. Người viết cần đưa ra dẫn chứng với phân tích làm rõ nhận định ở đầu đoạn.
Có thể triển khai theo trình tự
- Hoàn cảnh của nhân vật.
- Ngoại hình hoặc lời nói tiêu biểu.
- Hành động của nhân vật.
- Suy nghĩ, tâm trạng của nhân vật.
- Cách ứng xử với những người xung quanh.
- Nhận xét về phẩm chất, tính cách của nhân vật.
Mỗi dẫn chứng cần đi kèm với phần phân tích. Không nên chỉ kể lại chi tiết trong tác phẩm.
Kết đoạn
Khẳng định lại đặc điểm nổi bật của nhân vật và nêu cảm nhận hoặc ý nghĩa của hình tượng nhân vật.
Ví dụ
Qua nhân vật Lão Hạc, Nam Cao đã thể hiện sự trân trọng đối với phẩm chất tốt đẹp của người nông dân nghèo trước Cách mạng đồng thời cho thấy niềm cảm thương sâu sắc trước số phận bất hạnh của họ.
Cách viết đoạn văn phân tích nhân vật hiệu quả
Để viết được một đoạn văn có chiều sâu, người viết nên thực hiện theo một số bước cơ bản.
Đọc kỹ tác phẩm và xác định đặc điểm nhân vật
Trước khi viết cần đọc kỹ văn bản nhằm xác định nhân vật có những đặc điểm nào nổi bật. Không nên cố gắng phân tích quá nhiều đặc điểm trong một đoạn văn ngắn.
Ví dụ nếu phân tích nhân vật người mẹ có thể tập trung vào một phẩm chất như tình yêu thương con, sự hy sinh hoặc nghị lực vượt khó.
Chọn dẫn chứng tiêu biểu
Dẫn chứng là cơ sở để chứng minh nhận xét của người viết. Khi lựa chọn dẫn chứng nên ưu tiên những chi tiết có khả năng thể hiện rõ tính cách nhân vật.
Dẫn chứng có thể là
- Một câu nói.
- Một hành động.
- Một suy nghĩ.
- Một biểu hiện tâm lý.
- Một chi tiết miêu tả ngoại hình.
- Cách nhân vật ứng xử trong một tình huống cụ thể.
Không cần sử dụng quá nhiều dẫn chứng. Một hoặc hai chi tiết tiêu biểu nhưng được phân tích kỹ sẽ hiệu quả hơn nhiều dẫn chứng nhưng chỉ được liệt kê.
Phân tích thay vì kể lại
Đây là lỗi khá phổ biến khi học sinh viết đoạn văn phân tích nhân vật. Nhiều bài chỉ kể lại nhân vật đã làm gì mà chưa giải thích ý nghĩa của hành động đó.
Ví dụ thay vì viết
Lão Hạc bán cậu Vàng rồi sang kể chuyện với ông giáo.
Có thể phân tích
Việc Lão Hạc đau đớn sau khi bán cậu Vàng cho thấy ông là người sống giàu tình cảm. Cậu Vàng không chỉ là một con vật nuôi mà còn là người bạn gắn bó với Lão Hạc trong những ngày cô đơn. Vì vậy việc phải bán nó khiến ông day dứt và tự trách bản thân.
Cách viết thứ hai thể hiện rõ yếu tố phân tích.
Cách viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật
So với đoạn văn, yêu cầu viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật thường có phạm vi rộng hơn. Người viết cần phân tích nhiều phương diện làm nổi bật hình tượng nhân vật.
Một bài văn hoàn chỉnh có thể triển khai theo bố cục sau.
Mở bài
Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nhân vật. Nêu khái quát những đặc điểm nổi bật của nhân vật.
Ví dụ
Nam Cao là một trong những nhà văn hiện thực tiêu biểu của văn học Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám. Trong truyện ngắn Lão Hạc, ông đã xây dựng thành công hình tượng một người nông dân nghèo khổ nhưng giàu lòng yêu thương, lòng tự trọng và nhân cách cao đẹp.
Thân bài
Thân bài có thể chia thành nhiều luận điểm.
Luận điểm 1 Hoàn cảnh của nhân vật
Phân tích hoàn cảnh sống để làm cơ sở lý giải tính cách và hành động của nhân vật.
Luận điểm 2 Đặc điểm nổi bật thứ nhất
Nêu đặc điểm cả đưa dẫn chứng và phân tích.
Luận điểm 3 Đặc điểm nổi bật thứ hai
Tiếp tục phân tích bằng các chi tiết trong tác phẩm.
Luận điểm 4 Nghệ thuật xây dựng nhân vật
Có thể nhận xét về cách tác giả sử dụng lời thoại, miêu tả tâm lý, tình huống truyện hoặc ngôi kể.
Luận điểm 5 Ý nghĩa của nhân vật
Nêu vai trò của nhân vật trong việc thể hiện chủ đề và tư tưởng của tác phẩm.
Kết bài
Khẳng định lại giá trị của nhân vật và nêu cảm nhận của người viết.
Công thức triển khai một ý phân tích nhân vật
Một cách đơn giản để triển khai ý là sử dụng mô hình
Nhận xét → Dẫn chứng → Phân tích → Đánh giá
Ví dụ
Nhân vật bé Thu trong Chiếc lược ngà là một cô bé có tình yêu cha sâu sắc. Trong những ngày đầu gặp ông Sáu, bé nhất quyết không gọi ông là cha vì vết sẹo trên khuôn mặt khiến ông không giống với người cha trong tấm ảnh mà bé từng biết. Sự cứng đầu đó không phải là thái độ vô lễ mà xuất phát từ tình cảm đặc biệt mà bé dành cho cha. Khi hiểu được sự thật, bé đã gọi tiếng ba đầy xúc động trước lúc ông Sáu lên đường. Qua những chi tiết này có thể thấy bé Thu là một cô bé có cá tính mạnh mẽ nhưng đồng thời cũng rất giàu tình cảm.
Đây là cách triển khai giúp đoạn văn có đủ dẫn chứng và nhận xét.
Những lỗi cần tránh khi phân tích nhân vật
Khi làm dạng bài này học sinh thường mắc một số lỗi như kể lại toàn bộ cốt truyện, dẫn chứng quá dài, nhận xét chung chung hay phân tích quá nhiều đặc điểm trong cùng một đoạn.
Ngoài ra cần tránh sử dụng những câu nhận xét thiếu căn cứ như nhân vật rất tốt, nhân vật rất đáng thương mà không có dẫn chứng cụ thể.
Mỗi nhận xét nên gắn với một chi tiết trong tác phẩm để tăng tính thuyết phục.
Một số câu mở đoạn phân tích nhân vật
Người viết có thể tham khảo một số cách mở đoạn như
Nhân vật… là một trong những hình tượng nổi bật trong tác phẩm…
Qua cách xây dựng nhân vật…, tác giả đã làm nổi bật…
Một trong những phẩm chất đáng chú ý nhất của nhân vật… là…
Thông qua lời nói, hành động và suy nghĩ của nhân vật…, người đọc có thể nhận thấy…
Những cách mở đoạn này giúp người viết nhanh chóng xác định luận điểm cần phân tích.
Muốn viết tốt đoạn văn phân tích nhân vật, người học cần kết hợp giữa việc hiểu tác phẩm lựa chọn dẫn chứng và đưa ra những nhận xét có căn cứ. Một dàn ý đoạn văn phân tích nhân vật rõ ràng sẽ giúp bài viết mạch lạc hạn chế tình trạng kể chuyện hoặc lan man. Khi viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật, người viết nên đi từ hoàn cảnh, hành động, lời nói, tâm lý đến phẩm chất và ý nghĩa của hình tượng nhân vật. Quan trọng nhất là mỗi nhận định đều cần được chứng minh bằng những chi tiết tiêu biểu trong tác phẩm từ đó giúp bài viết có chiều sâu và sức thuyết phục.
